Toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin yeniden üretiminde kadın kooperatiflerinin rolü: Burdur ili örneği

Tarihsel süreçte, Antik Yunan medeniyetinde başlayan kadın ve erkek arasındaki kamusal ve siyasal alandaki eşitsiz temsil, günümüze kadar varlığını sürdürmüştür. Kadınlar, kamusal alanda görünürlük kazanmak ve toplumsal varlıklarını kabul ettirmek amacıyla sürekli bir mücadele içinde olmuşlardır. Özellikle siyaset sahnesinde, erkeklerle eşit koşullarda yer alma çabaları, 20. yüzyılda aşamalı olarak elde edilen oy hakkı ile somut bir kazanıma dönüşmüştür. Ancak kadınların siyasal temsilde yer almaya başlaması, gündelik yaşamda karşılaştıkları toplumsal cinsiyet temelli eşitsizlikleri ortadan kaldırmakta yetersiz kalmıştır. Toplumsal cinsiyet rejimi, bu eşitsizliklerin ortaya çıkmasında ve sürdürülmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Söz konusu rejim, cinsiyete dayalı rollerin ve normların çeşitli kurumlar aracılığıyla üretilmesini, pekiştirilmesini ve yeniden inşa edilmesini sağlar. Bu durum, kadınların kamusal alanda elde ettikleri kazanımlara rağmen, özel ve kamusal alan ayrımında sınırlı bir konumda kalmalarına neden olmaktadır. Kadınların konumu, büyük ölçüde hane içi sorumluluklarla sınırlandırılmış; buna karşın erkekler kamusal alanda çalışma ve geçim sağlama görevleriyle ilişkilendirilerek iş gücü ve sosyal yaşamda daha fazla yer edinmişlerdir. Bu bağlamda, toplumsal cinsiyet eşitsizliklerinin önlenmesi hem de kadınların sosyal ve ekonomik yaşama eşit katılımının desteklenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Bu hedefe ulaşmayı sağlayacak mekanizmalardan biri ise kadın kooperatifleridir. Kadın kooperatifleri, kadınların ekonomik yaşama katılımını teşvik eden, dayanışma temelli üretim modelleriyle kadınların güçlenmesini amaçlayan yapılardır. Ancak bu kooperatiflerin çoğunlukla ev içi emeğe dayalı alanlarda faaliyet göstermesi, toplumsal cinsiyet rollerinin yeniden üretimine zemin hazırlama potansiyelini de beraberinde getirmektedir. Bu eksende Burdur ilinde faaliyet gösteren dokuz kadın kooperatifinde görev alan 25 kadınla gerçekleştirilen odak grup ve bireysel görüşmeler doğrultusunda elde edilen veriler, kooperatiflerin büyük oranda ev içi emeğe dayalı alanlarda faaliyet gösterdiğini ortaya koymuştur. Tematik analiz yöntemiyle değerlendirilen bulgular, sınırlı üretim pratiklerinin kadınlara atfedilen geleneksel rollerin kurumsal düzeyde yeniden inşasına katkı sağladığını göstermektedir. Çalışma, kadın kooperatiflerini toplumsal cinsiyet normlarının yeniden üretildiği yapılar olarak ele alarak literatüre eleştirel bir katkı sunmaktadır.