Toplumsal cinsiyet ve örtük program bağlamında öğretmen görüşleri

Öğrenciler okulda yazılı programın dışında başka öğrenmelere de açıktırlar. Bunlar olumlu ya da olumsuz nitelikte olabilir ve okulu oluşturan tüm bileşenlerce öğrenciye kontrol dışı bir süreçle aktarılabilir. Toplumsal cinsiyet eşitsizliğini yeniden üreten kalıp yargıların aktarımı da bu çerçevede değerlendirilebilir. Ülkemizde toplumsal cinsiyet eşitliğine yönelik farkındalık ve bilinç oluşturma çabalarının, yazılı müfredat üzerinden sürdürülmesi kadar bu sürece etki eden diğer bileşenler üzerinden de ele alınması önemlidir. Bu noktada örtük program kavramı belirginleşmektedir. Örtük program, planlananın dışında bir öğrenmeler sürecine işaret eder. Bu çalışmanın amacı, toplumsal cinsiyet ile örtük program arasındaki ilişkiyi öğretmen görüşleri bağlamında araştırmaktır. Araştırma, 'örtük program' kavramına dikkati çekerek cinsiyet eşitsizliğini yeniden üreten veya pekiştiren yaklaşımları irdelemeyi, bu bağlamda bir farkındalık oluşturmayı da hedeflemektedir. Çalışma, nitel araştırma yöntemi ile fenomenoloji deseninde gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın evreni İzmir iline bağlı Konak ve Karabağlar ilçesindeki ilkokullarda görev yapan sınıf öğretmenleri olarak saptanmıştır. Örneklem ise 8 kadın ve 8 erkek sınıf öğretmeni olarak belirlenmiştir. Nitel araştırma yöntemine ilişkin veri toplama yöntemlerinden yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşme yöntemi kullanılmıştır. Veriler içerik analizine tabi tutulmuş, araştırmanın temel soruları bağlamında irdelenmiştir. Araştırma için gerekli etik kurul ve kurumsal araştırma izinleri alınmıştır. Örtük program yoluyla öğretilenlerin, resmi programdan çok daha etkili olabildiği durumlar dikkate değerdir. Bu araştırmada; öğretmenlerin örtük program kavramı ve işlevine ilişkin bilgi düzeyleri değerlendirilmiş, toplumsal cinsiyet eşitliği ve örtük program ilişkisi konusundaki farkındalıklarının geliştirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Öğretmenlerin farkında olarak ya da olmayarak toplumsal cinsiyete dayalı eşitsizliklerin pekiştirilmesine sebep olabilecek kalıpyargıları taşıyabildikleri ve örtük programı, toplumsal cinsiyet eşitliği bilincini oluşturmada yeterince etkili kullanamadıkları sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmenlerin toplumsal cinsiyete ilişkin görüşlerinin bu bağlamda değerlendirilmesi önem kazanmaktadır. Anahtar Kelimeler: Örtük Program, Toplumsal Cinsiyet, Nitel Araştırma, Öğretmen Görüşleri.