Toplumsal sınıf konumunu sürdürme ve yükseltme stratejisi olarak ebeveynlerin evlatlarının eğitimine ve meslek edinmelerine karşı tavır alışı

Bu çalışma, toplumsal sınıf konumlarını sürdürme ve yükseltme stratejisi olarak farklı sınıf konumlarındaki ebeveynler ve evlatlarının eğitim sürecini ve meslek seçimini nesiller boyunca nasıl örgütlediklerini incelemektedir. Araştırma, Ankara'da 24 ebeveyn ve üniversiteye giriş sınavları için hazırlanmakta olan 18 evlatla yürütülen derinlemesine görüşmeler yoluyla derlenen nitel verilere dayanmaktadır. Aileler, 7 işçi sınıfı aile, 6 küçük ve orta ölçekli ticari ve sınai kuruluş sahibi aile ve 5 profesyonel sınıfa mensup aileden oluşmaktadır. Verilerin analizi, ebeveynler ve evlatları tarafından benimsenmiş olan üniversite düzeyinde eğitime devam edip etmeme kararı ve alan veya branş seçimi konusundaki stratejilerin, toplumsal sınıf konumlarından ve evlatlar için sunulmuş olan kültürel, sosyal ve ekonomik kaynaklardan büyük ölçüde etkilenmekte ve onlar tarafından şekillenmekte olduğunu göstermektedir. Aileler, üç toplumsal sınıf konumunda da eğitimin statü/onur kazandırma işlevini önemsemekte ve evlatlarının eğitimi için aile gelirlerinin neredeyse birbirleriyle eşit bir oranını tahsis etmektedirler. Ancak evlatlarına üniversite düzeyinde daha ileri bir eğitime devam etmeleri için rehberlik ve motivasyon sağlama ve onların hangi alanda çalışmaları gerektiği konusunda çok farklı davranış örüntüleri sergilemektedirler. İşçi sınıfına mensup aileler kültürel ve toplumsal kaynak yetersizliğinden dolayı evlatlarına neredeyse hiç rehberlik sağlayamazken, profesyonel sınıfa mensup aileler tüm kültürel ve sosyal kaynaklarını, ayrıcalıklı sınıf konumlarının nesiller boyunca yeniden üretilmesi için seferber etmektedirler. İşçi sınıfına mensup ailelerin evlatları dikey hareketlilik gerçekleştirmek için içinde bulundukları çıkmazı yalnızca kişisel-zihinsel nitelikleri ve motivasyonları ile kırmaktadırlar. Ayrıca, çalışmanın bulguları, ileri eğitime devam etmede ve meslek seçiminde, ailelerin ve evlatların içinde bulundukları "mikro tabakalaşma sistemi", yani yakın sosyal çevreleri için geçerli olan tabakalaşma sisteminin, makro toplumsal tabakalaşma sistemi ile birlikte çalışan ama yine de ayrı bir etken olarak ortaya çıktığını göstermektedir. Farklı sınıf konumlarındaki bireyler ve aileler, mesleklerin işlevsel fayda ve onurlarının anlamını kendi mikro statü ölçütlerine göre farklı bir biçimde değerlendirmekte, yorumlamakta ve bu değerlendirme ve yorumlarını pragmatik kararları için birer ölçüt olarak kullanmaktadırlar. Çalışmanın bir diğer önemli bulgusu, ailelerin kız evlatları için meslek tercihi ve kaynakların tahsisi bakımından eski ve geleneksel cinsiyete özgü tercihlerinin büyük ölçüde ortadan kalkmış olduğudur. Bu, gelecekte toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin bireylerin hedefleri açısından azalacağına dair bir gösterge olarak kabul edilebilir.