Torakal spinal kord yaralanma modelinde irisin hormonunun motor ve duyu fonksiyonlarına etkileri

Spinal kord yaralanması (SKY) dünya çapında milyonlarca insanı etkileyen, motor ve duyusal bozukluklar, nöropatik ağrı problemleriyle tanımlanan ve yaşam kalitesini ciddi bir şekilde etkileyen nörolojik bir durumdur. Egzersiz, SKY sonrası iyileşmede etkili bir rehabilitasyon yöntemidir. İrisin, egzersizle indüklenen ve metabolik hastalıklarda yararlı etkileri bulunan bir miyokin olup, SKY sonrası motor ve duyu kayıplarının geri kazanılmasındaki rolü bilinmemektedir. Bu tez çalışmasında, irisinin SKY sonrasında motor ve duyusal fonksiyon kayıpları üzerindeki etkileri, immünohistokimyasal düzeyde meydana gelen değişimlerdeki rolü ile nöroprotektif ve nörojeneratif özellikleri araştırılmıştır. Çalışmada Sprague Dawley ırkı erkek sıçanlar dört gruba ayrılmıştır: Kontrol, sham, SKY+Deiyonize su (Di) ve SKY+İrisin. T10 seviyesinde klips sıkıştırma yöntemiyle SKY modeli oluşturulan hayvanlara, 6 hafta boyunca 100 ng/kg dozda irisin veya Di su intraperitoneal olarak uygulanmıştır. Motor fonksiyonlar Basso, Beattie, Bresnahan (BBB) lokomotor testi ve eğik düzlem testleriyle; nöropatik ağrı ise mekanik allodini, hot plate ve cold plate testleriyle değerlendirilmiştir. Deney sonunda hayvanlar dekapite edilerek spinal kord dokuları alınmış ve irisinin nöroprotektif ve nörojeneratif etkileri; İnsülin Benzeri Büyüme Faktörü-1 (IGF-1), Beyin Derive Nörotrofik Faktör (BDNF), Glial Fibriller Asidik Protein (GFAP), Sinir Büyüme Faktörü (NGF), Nörotrofin-3 (NT-3) ve sinapsin-1 biyobelirteçleri kullanılarak immünohistokimyasal yöntemle analiz edilmiştir. Fonksiyonel değerlendirmelerde model oluşturulmasının ardından tüm haftalarda gruplar arasında BBB skorları ve eğik düzlem test sonuçlarında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar saptandı. İrisin uygulanan grupta BBB skorları ve eğik düzlem değerlerinde anlamlı iyileşme olduğu gösterildi. Hot plate ve cold plate testlerinde SKY sonrası latans süreleri belirgin şekilde azalırken, irisin bu azalmayı kısmen önlemiştir. Mekanik allodini testinde ise gruplar arasında anlamlı farklılık görülmemiştir. IGF-1 ve NT-3 immünreaktivite düzeylerinin hasar gruplarında kontrol ve sham gruplarına kıyasla istatistiksel olarak anlamlı şekilde azaldığı belirlenmiştir. İrisin uygulaması bu nörotrofik faktörlerdeki azalmayı kısmen düzeltmiş ancak değişiklikler istatistiksel anlamlılığa ulaşmamıştır. SKY+Di grubundaki BDNF immünreaktivitesi diğer tüm gruplara kıyasla anlamlı düzeyde azalma göstermiştir. SKY sonrası uygulanan irisin, BDNF immün ekspresyonunu kontrol grubuna yaklaştırmasına rağmen bu artış anlamlı bulunamamıştır. Model gruplarında NGF immünreaktivitesinin de benzer şekilde kontrol ve sham gruplarına göre anlamlı düzeyde azaldığı bulunmuştur. Sinaptik plastisite göstergesi olan sinapsin-1 ile astrosit aktivasyon belirteci GFAP düzeyleri açısından gruplar arasında anlamlı bir farklılık saptanmamıştır. Bu çalışma, egzersizle indüklenen bir adipo-miyokin olan irisin hormonunun SKY modeli sonrasında motor ve duyu fonksiyonlarında iyileşme sağlama, nöronal hasarı hafifletme ve apoptozu önleme potansiyeline sahip olduğunu göstermektedir. Bu doğrultuda, irisin uygulaması nöroprotektif etkileriyle, nörolojik bozuklukların tedavisine yönelik yeni terapötik yaklaşımların geliştirilmesine katkı sunabilecek umut vadeden bir ajan olarak değerlendirilmektedir.