Trabzon yöresi türküleri üzerine bir inceleme (TRT türkü repertuvarı ve e- repertuvarlar)

Bu çalışmada halk edebiyatı sözlü ürünlerinden olan türkü konusu Doğu Karadeniz Bölgesi şehirlerinden olan Trabzon yöresi türküleri ele alınarak incelenmiştir. Genel olarak türkü türünün ne olduğu, hangi özelliklere sahip olduğu ve bu özelliklerinden dolayı hangi sınıflandırmalara tabi tutulduğu incelenen kaynaklar üzerinden ifade edilmiştir. Trabzon türküleri de türkü türünün bu özelliklerinden yola çıkılarak genel bilgileri verildikten sonra türkü metinleri üzerinden incelenmiştir. Bu çalışmada türkü türünü araştırırken Trabzon yöresinin türkü ile özdeşleşmiş, çalgı aletleri ile ilgili hangi çalgı aletlerinin kullanıldığı, bu çalgı aletlerinin özellikleri, yapıları ve icra mekânları ile yörede yaygın olarak oynanan Trabzon insanıyla özdeşleşmiş horonun türleri, bölümleri ve icra mekânları hakkında bilgiler verilmiştir. Türkü metinlerinin incelenmesi, literatür taraması sonucunda türkü üzerine incelemeler yapan kaynaklardan elde edilen bilgiler ışığında, metinlerin yapısı, anlamı ve işlevleri üzerine olmuştur. Bu çalışma sonucunda Trabzon türkülerinin bölge halkının her anını yansıtan ürünler olduğu, sanatsal yaratımlar olmalarının dışında "Eğlenme ve Eğlendirme İşlevi", "Kültürel Değerlere Toplumsal Kurallara Önem Verme ve Bu Unsurları Gelecek Kuşaklara Aktarma İşlevi", "Eğitim Kültür ve Geleneğin Oluşturulması, Korunması ve Genç Kuşaklara Aktarılması İşlevi", "Tarihi Bir Belge Özelliği Taşıma İşlevi", "İletişim İşlevi", "Ait Oldukları Topluma Karşı Besledikleri Duyguları Kuvvetlendirme ve Güvenlik Duygusu Oluşturma İşlevi", "Toplumsal ve Kişisel Baskılardan Kurtulma İşlevi" gibi birçok işleve sahip oldukları tespit edilmiştir. Yapısal açıdan genel olarak dörtlük nazım şekli ile meydana geldikleri fakat bunun yanında bent ve bağlantı mısra sayıları farklı türkü metinlerinin de olduğu, türkü metinlerinde geçen kelimelerin, yörenin sosyal yaşantısından bağımsız olarak kullanılan kelimeler olmadıkları, hangi konu içerisine dâhil edilirse edilsin türkülerin içerisinde aşk ve sevgi temasının çoğunluğu oluşturduğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Türkü, Trabzon türkü kültürü, yapı, anlam, işlev