Transit merkezlerin çok kriterli karar destek sistemi ile performans değerlemesi: İstanbul 3. Havalimanı örneği

Ürün çeşitliliğinin her geçen gün arttığı, sipariş döngü süreçlerinin kısaldığı, ülkeler arası sınırların görünmez hale geldiği, işletmelerin globalleştiği, taşıma mesafelerinin arttığı, hız ve maliyet unsurunun bir numaralı faktör olarak karşımıza çıktığı günümüz dünya ticaretinde, ticaretten türeyen bir talep olan lojistiğin önemi giderek artmaktadır. Artan uluslararası ticaret faaliyetleri ve sınırların görünmez hale gelmesi ile beraber müşteriler siparişlerine en kısa sürede ulaşmak, tedarikçiler ise müşterilerin taleplerine en hızlı, emniyetli ve yüksek kalitede bir taşımacılık hizmeti vermek istemektedirler. Diğer taşıma modları ile karşılaştırıldığında oldukça güvenli bir taşıma türü olduğu için pahada yüksek değere sahip ürünlerin taşındığı havayolu taşımacılığı ile ilgili olarak; 2024 yılına kadar yapılan tahminlemelerde; Dünya ekonomisinin yılda ortalama %2,9, Dünya havayolu yolcu sayısının yılda ortalama %4,8 ve Dünya havayolu kargo taşımacılığının da ortalama yılda %6,2 büyümesi beklenmektedir. Hava kargo ve hava lojistik faaliyetlerinde gerçekleşen ve gerçekleşmesi beklenen büyümelere paralel olarak mevcut havalimanları üzerine yeni altyapı çalışmaları yapılmakta, yeni kurulacak olan havalimanlarının ise ya tansit merkezlere yakın olması ya da havalimanın içerisinde bir transit merkez oluşturulması kıstası aranmaktadır. Bu çalışma kapsamında, çok kriterli karar verme yöntemleri olarak bilinen ve karar verme süreçlerindeki sayısal ve sözel kriterlerin bir arada değerlendirildiği ve değerlendiriciler açısından belirsizlikler içeren konularda da seçim yapılabilmesine imkân sağlayan bulanık AHP (Analitik Hiyerarşi Prosesi) yöntemi, bulanık TOPSIS (Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution) ve ELECTRE (Elimination and ChoiceTranslating Reality English) yöntemlerinin birlikte kullanıldığı bütünleşik bir yaklaşım uygulanmıştır. Bu bütünleşik yaklaşımın uygulaması, transit merkez kurulma karar aşamasında hem nicel hem de nitel değerlerin yer almasıyla amaçlara en uygun yeri belirlemektir. Çalışmanın sonucunda, hem TOPSIS hem de ELECTRE yöntemleri, en uygun transit merkez havalimanı önermiş, İstanbul 3. Havalimanı TOPSIS yönteminde en uygun transit merkez olarak karşımıza çıkarken ELECTRE yönteminde ise Dubai'nin ardından en uygun transit merkez yeri olarak belirlenmiştir. Bu durumda, transit merkez yerinin belirlenmesinde uygulanan her iki yöntemle anlamlı sonuçların elde edilebileceği görülmüştür.