Transüretral rezeksiyon materyallerinde prostat adenokarsinom ile benign tanı alan diğer olgularda p16, p21, p53 ve p57 ekspresyonunun incelenmesi

kanserler sıralamasında 5. sıradadır. Seksen yaş ve üstü erkeklerde prostat kanseri prevelansı % 59'a ulaşabilmektedir. Prostat spesifik antijen (PSA) prostat kanseri tanısında kullanılan bir serum belirtecidir. PSA değerleri, prostat kanseri tanısı almış hastalarda daha çok rekürrens veya metastazı belirlemede takipte kullanılan bir tetkiktir. Prostat bezi, iç (transizyonel zon) ve dış (periferal ve santral zon) olmak üzere 2 bölümden oluşur. Prostat kanseri daha çok dış bölümden kaynaklanmaktadır. İç bölümde ise daha çok benign prostat hiperplazisi (BPH) geliştiği bilinmektedir. Transüretral rezeksiyon (TUR) ile prostat bezinin daha çok BPH'ın görüldüğü iç bölümünden örnekleme yapılmaktadır. TUR materyallerinde prostat kanseri tanısı aslında beklenmeyen bir durumdur. TUR; tümör düşünülen vakalarda tanı amaçlı yapılan bir işlem değildir. Bunun için Transrektal ultrasonografi eşliğinde (TRUS) prostat biyopsi tercih edilmekte ve tedavi ona göre planlanmaktadır. BPH olguları ve tedaviye cevap vermeyen nadir tümör vakalarında üretral semptomları düzeltmek için TUR yapılan bir işlemdir. Bu nedenle çalışmamızdaki prostat kanseri olgularının pek çoğu tesadüfen saptanmıştır. Çalışmamızda TUR materyallerinde prostat adenokarsinom (PKa) ile benign tanı alan diğer olgularda hücre siklusu inhibitörleri olan p16, p21, p53 ve p57'nin immunohistokimyasal (İHK) yöntemle boyanma paternini incelemek, bulguları karşılaştırmak, sonuçları değerlendirerek, bu ve benzeri çalışmalara ışık tutmak amaç edinilmiştir. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Tıp Fakültesinde 2014-2021 yılları arasında TUR materyallerinde PKa tanısı alan tüm olgular dahil edilmiştir. Diğer grup TUR materyallerinde nodüler hiperplazi ya da BPH tanısı alan olgular içinden rastgele seçilmiştir. Patoloji arşivinden bloklar çıkarılmış ve doku mikrodizileri (TMA) yöntemiyle yeni bloklar oluşturulmuştur. TMA yöntemi ile bloklardan 3 mm boyutlu korlar çıkarılıp haritalandırıldıktan sonra yeni bloklara ekim yapılmıştır. Bir kor kanser alanından ve bir kor da kanser çevresi benign alandan olmak üzere, PKa içeren her bir olgudan toplam 2 kor alınmıştır. Diğer grupta BPH olgularının her birinden bir kor alınmıştır. PKa olgularının bazılarının tamamının tümör olması veya benign alanın hiç bulunmaması nedeniyle, bu olgular istatistiksel analize dahil edilmemiştir. Sonuçta çalışmamızda kanser grubunda 107, iii benign grupta 112 olmak üzere toplam 219 vaka yer almıştır. Oluşturulan blokların her birine p16 (anti-p16INK4a-E6H4), p21 WAF1/CIP1 (DCS-60.2), p53 (Bp53-11) ve p57/Kip2 (Kp 10)'den oluşan İHK paneli uygulanmış olup, PKa alanlarında, PKa alanları etrafındaki benign alanlarda ve BPH olgularında boyanma durumları karşılaştırılarak incelenmiş, sonuçlar pearson ki-kare yöntemiyle analiz edilerek istatistiksel anlamlılık araştırılmıştır. İstatistiksel anlamlılık değeri p<0.05 olan sonuçlar anlamlı olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Kanser grubunda olguların ortalama yaşı 75.4 olup, BPH grubunda ise 68.9 olarak hesaplanmıştır. Kanser grubunda ortalama total PSA değeri 58.9, BPH grubunda ise 5.2'dir. Kanser grubunda en sık paternler; 45 olgu (%42) patern 3, 47 olguda (%44) patern 4 ve 15 olguda (%14) patern 5 olarak saptanmıştır. Olgular grade gruplarına göre sınıflandırıldığında; 29 olgu (%27) grade grup 1, 16 olgu (%15) grade grup 2, 13 olgu (%12) grade grup 3, 16 olgu (%15) grade grup 4 ve 33 olgu (%31) grade grup 5 olarak saptanmıştır. Olguların 27 tanesinde (%25) perinöral invazyon, 2 tanesinde (%2) nekroz ve 6 tanesinde (%6) anjiolenfatik invazyon izlenmiştir. Kanser grubu, kanser çevresi benign alanlar ve BPH grubu olmak üzere 3 grupta İHK boyanma sonuçları karşılaştırılmıştır. Buna göre kanser alanlarında, kanser çevresi benign alanlar ve BPH olgularına göre p16 ve p21 daha yüksek boyanmıştır (p<0.001). Kanser alanlarında p53 ile mutasyonel boyanma daha çok görülmüştür (p<0.001). p57 ile gruplar arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır (p=0.386). BPH olgularında kanser çevresi benign alanlara göre p16 boyanması daha yüksek saptanmıştır (p<0.001). Ayrıca BPH olgularında p53 ile mutasyonel boyanma daha fazla gözlenmiştir (p=0.017). Ancak gruplar arasında p21 ve p57 ile anlamlı bir ilişki bulunmamıştır (p=0.765, p=1). Kanser grubunda, olgu sayısındaki yetersizlik nedeniyle kombine skoru toplamı 7 olan grup 2 ve grup 3 olguları tek grupta birleştirilmiştir. Grup 4 olguları olgu sayısı azlığı nedeniyle istatistik analizine dahil edilmemiştir. Böylece grade grup 1, grup 2+3 ve grup 5 olmak üzere 3 grupta İHK boyanma durumları incelenmiştir. Kanser grubunda grade grup 5 olgularında grup 1 olgularına göre p16, p21 ve p57 ekspresyonu artmaktadır (p<0.001, p=0.007, p<0.001). p53 ile gruplar arasında anlamlı ilişki bulunmamaktadır (p=0.203). Grup 2+3 olgularında grup 1 olgularına göre p16 ekspresyonu daha yüksektir (p=0.001). Ancak iv grup 1 olgularında p53 ile mutasyonel boyanma grup 2+3 ile göre daha çok görülmüştür (p=0.034). Gruplar arasında p21 ve p57 ile istatistiksel açıdan anlamlı bir fark bulunmamaktadır (p=0.203, p=1). Grup 5 olgularında grup 2+3 olgularına göre p57 ekspresyonu artmıştır (p<0.001). Ancak p16, p21 ve p53 ile gruplar arasında anlamlı bir farklılık bulunmamaktadır (p=0.321, p=0.157, p=0.395). Sonuç: TUR materyallerinde PKa alanlarında, kanser çevresi benign alanlar ve BPH olgularına kıyasla p16, p21 ekspresyonu artmakta, p53 ile mutasyonel boyanma daha fazla görülmektedir. p57 ile gruplar arasında anlamlı bir farklılık bulunmadığından p57'nin kanseri inhibe eden etkisi İHK ile gösterilememiştir. Kanser alanlarına göre daha az olmasına rağmen kanser çevresi benign alanlarda da p16 ve p21 boyanmıştır. Dolayısıyla TUR materyallerinde PKa olgularında p16 ve p21 ile kansere spesifik boyanma izlenmemiştir. BPH olgularında kanser çevresi benign alanlara göre p16 ekspresyonu daha fazla olup, p53 ile mutasyonel negatif boyanan olgu sayısı daha yüksek bulunmuştur. BPH olgularında beklenmeyen şekilde görülen bu İHK boyanmanın sebebi Human Papilloma Virus (HPV) etkisine bağlı olabileceği düşünülmektedir. PKa'da p21 ile p53'ün İHK olarak korele ekspresyon gösterip göstermediği incelenmiştir. Buna göre BPH olgularında ve PKa çevresi benign alanlarda İHK olarak korelasyonla uyumlu bulgular mevcuttur. Kanser alanlarında p53'ün wild tip boyanmasında p21 korelasyonuyla uyumlu bulgular vardır, ancak p53 mutasyonel boyanması ile p21 arasında korelasyon izlenmemiştir. Dolayısıyla TUR materyallerinde p53 ile mutasyonel boyanma gösteren PKa olgularında p21'i uyaran p53'ten bağımsız bir yolak olduğu düşünülmüştür. p16 orta ve indiferansiye kanserlerde iyi diferansiye kanserlere göre daha yüksek ekspresyon göstermiştir. p16'ın yüksek dereceli tümörlerde şiddetli yoğunlukta boyanması nedeniyle, yüksek dereceli PKa tanısında AMACR'a alternatif bir İHK boya olabileceği düşünülmektedir. Ancak orta ve indiferansiye kanserler arasında p16 ile boyanma farklılığı bulunmamıştır. P21 ile sadece indiferansiye kanserler ile iyi diferansiye kanserler arasında boyanma farklılığı mevcuttur. İndiferansiye kanserlerde p21 daha yüksek boyanmıştır. p53 mutant pozitif olguların çoğu yüksek gradeli olmasına rağmen istatistiksel olarak anlamlı v sonuç elde edilememiştir. Bunun nedeni çalışmamızda p53 ile negatif boyanmanın mutasyonel boyanma olarak kabul edilmesi ve p53 negatifliğinin de en çok grade grup 1 tümörlerde görülmüş olmasıdır. Bu nedenle indiferansiye kanserler ile iyi ve orta diferansiye kanserler arasında p53 ile istatistiksel açıdan anlamlı bir farklılık görülmemiştir. İyi diferansiye kanserlerde orta diferansiye tümörlere göre p53 mutasyonel boyanması daha çok izlenmiştir. Bu nedenle çalışmamızda PKa olgularında, p53 mutasyonel boyanmasının yüksek grade tümör ile ilişkisi istatistiksel olarak gösterilememiştir. İndiferansiye kanserlerde iyi ve orta diferansiye kanserlere kıyasla p57 ekspresyonu daha yüksek bulunmuştur. Bu nedenle TUR materyallerinde PKa olgularında p57'nin kanserde baskılayıcı rolü İHK olarak desteklenememiştir. Tam tersine daha yüksek boyanması p57'nin indiferansiye PKa'da farklı bir mekanizma ile uyarıldığını düşündürmüştür. Bu açıdan daha çok çalışma yapılması ihtiyacı bulunmaktadır. PKa'da p16 ile orta şiddette ve üzerinde pozitif boyama yapan ve p53 ile negatif boyanma gösteren olgular HPV ile ilişkili olabilir. Ancak moleküler test ihtiyacı olduğundan teyit edilememiştir. Anahtar kelimeler: Prostat kanseri, p16, p21, p53 ve p57