TRT Çocuk kanalında yer alan 6-10 yaş grubu yerli çizgi filmlerin söz varlığı açısından incelenmesi: Trafik Tayfa ve Dijital Tayfa örneği

Çocukların dil gelişiminin desteklenmesi ve kelime hazinesinin zenginleşmesi o kültürdeki söz varlığı unsurlarıyla gerçekleşir. Dil eğitiminin temelini ise kelimeler, söz varlığı ve kelime türleri gibi kavramlar oluşturmaktadır. Çocukluk dönemi ise dil öğrenmenin başlangıcını oluşturmaktadır. Dil, iletişimin olmazsa olmazlarındandır ve çocuğun çevresiyle iletişimini sağlayan yoldur. Dinlenilen masallar, ezberlediği tekerlemeler, oynanan oyunlar, akran grubu ile kurulan iletişim ve izlenilen çizgi filmler, çocukların dil gelişimini etkileyen önemli unsurların başında gelmektedir. Çocuklar ana dillerinin gelişmesinde kitaplara, insanlara ya da işitsel veya görsel materyallere ihtiyaç duyarlar. Çizgi filmler tam bu noktada çocukların ilk başvuracağı kaynaklardan biridir. Nitekim bilgi ve iletişim teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte zaman ve mekân önemli olmaksızın çocuklar çizgi filmlere internet yoluyla kolaylıkla ulaşabilmektedir. Bu açıdan bakıldığında çizgi filmlerin çocukların hayatında önemli bir yer tuttuğu ifade edilebilir. Çocuklar çizgi film aracılığıyla hem süreçten keyif alır hem de başta kelime hazinesi olmak üzere pek çok beceriyi dolaylı olarak kazanabilirler. Çizgi filmler özellikle çocukların Türkçeyi etkili bir şekilde öğrenmelerine ve söz varlıklarına katkıda bulunmaktadır. Buradan hareketle, bu araştırmada TRT Çocuk kanalında yer alan, 6-10 yaş grubunun yerli çizgi filmlerinden olan Trafik Tayfa ve Dijital Tayfa'nın söz varlığı unsurlarını açısından incelemesi amaçlanmıştır. Araştırma kapsamında incelenen çizgi filmler amaçlı örnekleme yoluyla tespit edilmiştir. Ayrıca bu çizgi filmlerinin hangi bölümlerinin dahil edileceği basit rastgele örnekleme ile belirlenmiştir. Bu araştırmada döküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Verilerin analizinde içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Veriler analiz edilmeden önce her bir bölüm dikte yoluyla yazıya geçirilmiştir. İncelenen ilgili çizgi film bölümlerindeki söz varlığı unsurları; deyimler, atasözleri, yabancı sözcükler, ikilemeler, kalıp (ilişki) sözler, terimler, kalıplaşmış ifadeler ve argo ifadeler açısından analiz edilmiştir. Ayrıca kelime sıklığı, kelime türleri (isim, sıfat, fiil, zamir, zarf, edat, bağlaç, ünlem), cümle uzunlukları, cümle yapıları, toplam kelime ve farklı kelime sayılarına bakılmıştır. Veri analizinde Aksan (2006) ve Baş (2011)'ın çalışmalarından yararlanılarak araştırmacı tarafından oluşturulan söz varlığı değerlendirme formu kullanılmıştır. Veri analizinde betimsel istatistikler kullanılmış ve elde edilen bulgular tablo ve grafiklerle sunulmuştur. "Simple Concordance Program 5.0",ve Maxqda 2022 analiz programları kullanılmıştır. Araştırma sonucunda her iki çizgi filmlerdeki incelenen bölümlerde toplam kelime sayısı 4526 ve farklı kelime sayısı 1059 olarak bulunmuştur. Çizgi filmlerde söz varlığı unsuru olarak ilk sırada 847 ile yabancı sözcükler yer alırken, atasözü ve kalıplaşmış ifadelere hiç yer verilmediği ve 27 ikilemenin kullanıldığı tespit edilmiştir. Ayrıca 50 deyim, 40 terim, 73 kalıp (ilişki) söze yer verildiği ve 1 argo ifadeye yer verildiği sonucuna da ulaşılmıştır. Yapılan kelime türü analizlerinde 1525 kelime türü içerisinde en çok 718 ile isim türü tespit edilmiştir. En az kelime türü ise 38 ile bağlaçlar olarak bulunmuştur. Kelime sıklığı analizinde ise ilk beş kelime içerisinde 86 kez bir, 83 kez mı-/mi-, 82 kez ol-, 76 kez ne ve 69 kez ben kelimeleri kullanılmıştır. Cümle yapılarına bakıldığında ise 777 cümle içerisinde çizgi filmlerde 461 ile en çok kurallı cümle kullanılmıştır. En az ise 16 ile eksiltili cümle yapısı kullanılmıştır. Cümle uzunluklarına bakıldığında 777 cümle içerisinde en çok 3 kelimeli cümle en az ise 12 kelimeli cümleler yer almıştır. Elde edilen bulgular ışığında çizgi filmler hazırlanırken dil açısından önem verilmesi ve söz varlığı açısından geliştirilmesi gerekmektedir. Atasözü gibi kültürümüzü yansıtan söz varlığı unsurlarının daha çok kullanılmasına özen gösterilmeli ve çocukların Türkçeyi etkili ve güzel konuşabilmeleri için mümkün olduğu kadar daha az yabancı kökenli sözcükler tercih edilmelidir.