Turgut Cansever'in mekân kavrayışı

Bu çalışmada Turgut Cansever'in mekân kavramına yönelik görüşleri ele alınmıştır. Mekân mefhumu ile ilgili düşünceleri onun insan, varlık, inanç ile ilgili görüşlerine de değinilerek irdelenmiştir. Cansever'in görüşleri üzerine birçok tez yazılmıştır. Ancak bunlar mimarlık, sosyoloji veya kamu yönetimi alanlarında yazılmış tezler olup daha ziyade mütefekkir-mimarın mimari pratiği üzerinden incelendiği çalışmalardır. Ancak Cansever'e ilişkin felsefe alanından bir tez yazılmadığı anlaşılmıştır. Bu çalışma ise felsefe alanında yapılmış bir çalışmadır. Çalışmada Cansever'in mekân kavramına ilişkin kavrayışı ve bu kavrayışın bir felsefe niteliği taşıyıp taşımadığı tartışılmaya çalışılmıştır. Tezin özgünlük iddiası ise buradadır. Cansever'in insan sorununa, mimarlık meselelerine bakışının yirminci yüzyıl felsefesinin önemli kabul edilen bazı felsefe disiplinleriyle ilişkisinin olup olmadığı ve düşüncelerindeki İslâm inancının etkisi incelenmiştir. Cansever'in mekân görüşlerinin yanında, kendisinin öteki mekân kavrayışlarına yönelik eleştirilerine de yine bu çalışmada yer verilmiştir. Çalışma boyunca anlaşılmıştır ki Cansever mekân görüşlerini belirtirken bunu başka kavrayışlara yönelik eleştiriler getirerek gerçekleştirmiştir. Mütefekkir-mimarın yoğun eleştirel tavrı ise eleştirilerinin çalışmada müstakil bir bölüm içerisinde ele alınmasını gerektirmiştir. Belirtildiği üzere çalışma mimarın mekân anlayışının bir mekân felsefesini ihtiva edip etmediği sorusunun yanıtlanmaya çalışılması hedefindedir. Konuyu tek bir kültürel zeminde ele almayıp mekân fenomenini İslâm kültüründeki, Batı kültüründeki ve Asya kültüründeki tezahür tarzları açısından ele almıştır. Çalışmanın neticesinde ise mimarın gerçekleştirdiği mekân ile ilgili düşünce pratiğinin bir felsefe olduğu sonucuna varılmıştır. Çünkü mimar, mekân ve mimarlık kavramlarını irdelerken bunu, kavramları tarihsel ve etimolojik açılardan inceleyerek yapmıştır. Örneğin mimar kavramının anlamsal olarak dünyayı güzelleştirmek ile ilişkisine değinmiş, mekân ve mimarlık kavramlarının tarih boyunca dönemlerin inanç ve düşünce yapılarıyla ilişkisini ortaya koymuştur. Bu incelemelerinde mekân ve mimari kavramlarını, pratiklerini tahlil ederek bunların artalanında bir inanç, düşünce (veya felsefenin) olduğunu belirtmiş, onları ortaya çıkarmayı hedeflemiştir. Bu yüzden çalışmanın sonucunda varılan bu neticeyle beraber onun sırf bir mimar olarak değil, düşünür-mimar ve yaptığı düşünsel faaliyetin de bir felsefi pratik olarak değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.