Türk - Afgan ilişkileri (Emanullah dönemi 1919-1929)

ÖZET Doktora Tezi Türk-Afgan İlişkileri (Emanullah Dönemi 1919-1929) Mehmet KÖÇER Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı Elazığ-2004, Sayfa: X+292 Afganistan gerek Türk topluluklarının yaşadığı bir bölge ve gerekse tarihte Türk devletlerinin hüküm sürdüğü bir ülke olarak Türk tarihinde önemli bir konuma sahiptir. Afganistan Jeopolitik konumu nedeniyle tarih boyunca büyük güçlerin işgaline uğramıştır. İngiltere hariç bu işgalcilerin tamamı kuzeyden gelmiştir. Napolyon'un Mısır'ı işgali bu ülkenin kaderinde bir dönüm noktası teşkil etmiştir. Bu tarihten sonra ilk olarak Fransa, akabinde Rusya, Afganistan üzerinden güneye inme çabası içinde olmuşlardır. Bu çabaların karşısında İngiltere, Afganistan'ı, Hindistan'a açılan kapı olarak görmüş, dolayısıyla Afganistan, Rusya-İngiltere arasındaki mücadelenin yoğunlaştığı bir yer olmuştur. Emanullah Han'ın tahta çıkması sonrasında, Anadolu'da verilen Türk Millî Mücadelesinin benzerini Afganlar da İngilizlere karşı vermişlerdir. Bu iki kardeş ülke bağımsızlıklarını elde ettikten sonra bir modernleşme sürecine girmiş, Afganistan Emiri Emanullah, modernleşme çalışmalarında Atatürk'ü örnek almıştır. Türkiye'de özellikle ordusunun modernize edilmesi konusunda bu dost ülkeye önemli yardımlarda bulunulmuştur. Bununla birlikte Emanullah, Atatürk'ün uyarılarına rağmen ülkesinin sosyal ve politik şartlarını tahlil edememiş ve sonuçta istediği başarıya ulaşamadığı gibi tahtından da olmuştur. Anahtar Kelimeler: Afganistan, Türkiye Cumhuriyeti, Kafkasya, Türkistan, Bağımsızlık, Modernleşme, Emperyalizm, Sömürgecilik.