Türk dış politikasında insani diplomasi: Suriye krizi ve göç

Küreselleşme sonucunda uluslararası ilişkiler dalında birçok kavramın anlamı genişlemiş ve derinlik kazanmıştır. Bu kavramlardan öne çıkan konu ise "diplomasi" konusudur. TDK'ye göre diplomasi, uluslararası ilişkileri düzenleyen anlaşmalar ve yabancı ülkelerde ülkeyi temsil etme işi olarak tanımlanmaktadır. Klasik anlamda diplomasi, bir ülkenin resmi temsilcileri aracılığıyla yürütülen dış ilişkiler olarak özetlenebilse de, günümüzde artık klasik anlamda diplomasinin ülkenin dış siyasi hedeflerine ulaşmasında yeterli olmadığı görülmektedir. Bu amaçla ülkeler kendi ufukları ve imkanları dahilinde farklı diplomatik yöntemler kullanmaya başlamışlardır. Diplomasinin derinleşmesi ve yaygınlaşması açısından bakıldığında 21. yüzyılda öne çıkan kavramlardan biri de "insani diplomasi"dir. İnsani diplomasi kavramı, uluslararası ilişkiler literatüründe 1900'lü yılların başından itibaren kullanılmasına rağmen, bu kavramın tanımı konusunda bir fikir birliğinin bulunmamaktadır. Hatta Uluslararası İlişkiler Enstitüsü'nün yaptığı bir araştırmaya göre, Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Federasyonu'nun 2010-2011 yılları arasında 89 farklı insani diplomasi tanımı bulunmaktadır. Bu kapsamda yapılan tanımlamaların çoğu, insani diplomasi kavramını yalnızca doğal afet veya insani kriz durumlarında gerçekleştirilen faaliyet olarak değerlendirmektedir. İnsani diplomasiyi sistematik olarak inceleyen ilk kitap 2007'de Larry Minear ve Hazel Smith tarafından düzenlenmiştir. Minear ve Smith insani diplomasiyi, operasyonları yürütmek için siyasi ve askeri yetkililerle temasa geçen insani yardım kuruluşlarıyla ilişkilendirmiştir. Bu nedenle ikili, insani diplomasinin, herhangi bir kriz bölgesindeki yardım faaliyetlerini destekleyen kariyer diplomatlarının aksine, insani yardım kuruluşları ve personeli tarafından gerçekleştirilen eylemlerle ilgili olduğunu belirtmiştir. 2010 yılında Arap Baharı olarak başlayan ve diktatöryel rejime karşı çıktığı iddia edilen ayaklanmaların arka planında emperyalist ülkelerin Ortadoğu'yu tekrardan inşa etme çabasının bir tezahürüdür. Bununla ilintili olarak Suriye'de ortaya çıkan iç savaşın etkileri sınır komşusu olan Türkiye'yi de büyük ölçüde etkilemiştir. İç savaş sonucu milyonlarca Suriye vatandaşı Türkiye'ye sığınmacı olarak veya Türkiye'yi Avrupa ülkelerine göç etmek amacıyla transit ülke olarak kullanmak istemişlerdir. İç savaş esnasında Türkiye Suriye vatandaşlarına karşı açık kapı politikası uygulamıştır. Suriyeliler geçici bir süre sığınmak maksadıyla gelmiş oldukları Türkiye'de, Esad rejiminin iktidarda kalması ve dikta rejimini devam ettirmesi nedeniyle yıllardır ülkelerine dönememişlerdir. Bu araştırmada, Türk dış politikasında insani diplomasinin önemi ve insani diplomasinin Suriye krizi ve göç olguları üzerindeki etkisi, konuyla ilgili literatür taranarak cevap verilmeye çalışılmıştır. İnsani diplomasi son yıllarda dış politikada işlevselliği en çok olan diplomasi faaliyetidir. Bu noktada yakın tarihimizde ortaya çıkan Suriye krizi, insani diplomasi faaliyetleri özelinde incelenmiş, gerek Suriyeli sığınmacıların gerekse Türkiye'nin insani diplomasi faaliyetine bakış açısı değerlendirilmiştir.