Türk edebiyatındaki ödüllü çocuk romanlarında temalar(1948-2016)

. Toplum yapısındaki değişme ve gelişmeleri gösterme, toplumu yönlendirme işlevlerini yerine getiren edebiyat eserleri içinde romanlar önemli bir yere sahiptir. Toplumdaki değişimlerin, yazarların kaleminde nasıl ve ne kadar yer bulduğu, jürinin kaygılarının ne şekilde farklılaştığını ortaya koymak amacıyla ödüllü romanlar çalışılmıştır. Dünya edebiyatında olduğu gibi Türk edebiyatında da ödül önemli bir ölçüttür. Çocuk edebiyatıyla ilgili bir jürinin değerlendirme sürecinden geçen romanların incelenmesinin, çocuk edebiyatının sınırlarını çizme ve kapsamını belirlemeye yardımcı olacağı düşünülmektedir. Elde edilen temaların ışığında ödüllerin verilmeye başlandığı tarihten günümüze çocuk edebiyatının nasıl bir seyir izlediği betimlenmeye çalışılmıştır. Ödüllü romanlarda işlenen temalar; öncelikle bireyle ilgili temalar, toplumla ilgili temalar, iletişim ve teknoloji ile ilgili temalar, millî ve tarihî temalar, dinî ve manevi temalar, eğitim ve sanatla ilgili temalar, doğa ve bilim ile ilgili temalar, fantastik temalar ve insanlık ile ilgili temalar olmak üzere 9 ana başlık altında sınıflandırılmıştır. Temaların romanlarda hangi sıklıkta geçtiğini tespit etmek araştırmanın alt amaçlarını oluşturmaktadır. Araştırmada incelenen romanlar, ülkemizde çocuk edebiyatı roman yarışmalarının başladığı 1948 yılından 2016 yılı ödüllerinin de dâhil edildiği süredeki birincilik, ikincilik, üçüncülük veya yılın romanı ödülünü kazanan 66 çocuk romanı ile sınırlandırılmıştır. Tarama modelinde nitel araştırma yöntemi ile gerçekleştirilen çalışmada veriler, doküman incelemesi ile toplanmıştır. Elde edilen bulgular içerik analizi yöntemi ile çözümlenmiştir. Temalarla verilen mesajların yıllar itibariyle değişiklik arz etmesi; çocuk romanlarının toplum yapısındaki dalgalanmaları yansıttığının bir delilidir. Sayıca diğer roman çeşitlerine göre fazla olan fantastik romanlar ödüllü çocuk romanları içinde öne çıkmaktadır. Büyük çoğunluğu 100 ila 200 sayfadan oluşan ödüllü romanlarda en fazla toplumla ilgili temalara yer verildiği görülmüştür. 57 romanda geçme sıklığıyla 'sevgi' teması, 52'şer romanda geçme sıklıklarıyla 'oyun' ve 'okuma' temaları, 45 romanda geçme sıklığıyla 'aile' teması; en fazla ele alınan temalardır. Alt temalar içinde de kitap, hayvan sevgisi, kardeş ile kardeş sevgisi en fazla işlenen temalardandır. Ayrıca yarışmayı düzenleyenlerin ideolojik kaygılarının ödül alacak eserlerin belirlenmesini etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Romanlarda temalar; nedenleri, yol açtığı durum veya olaylar, çözüm yolları gibi çok çeşitli fikirlerle işlenmiştir. Hayatı olduğu gibi yansıtması ve çocukları hayata hazırlaması bakımından önemli bir işlevi yerine getiren romanlardaki temaların olumlu ve olumsuz yönleriyle her iki şekilde de ele alındığı tespit edilmiştir. Ancak bazı romanlarda verilen olumsuzlukların çocuğa görelik ve çocuk gerçekliği bakımından sınırları zorladığı tespit edilmiştir. Genel anlamda ödüllü çocuk romanları, çocuk edebiyatının genel kabul gören çizgilerini korumakla beraber; zaman zaman bazı çocuk romanlarında temaların ele alınış ve yorumlanış biçimleriyle yazarların ve jüri üyelerinin çocuk edebiyatının sınırları dışına çıktıkları sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Çocuk Edebiyatı, Çocuk Romanı, Tema, Ödüllü Roman