Türk eğitim sistemine ve lise sosyoloji ders kitaplarına yüklenen ideolojik görevin eleştirisi

Toplumsal hayatın vazgeçilmez unsuru olan eğitim % 100 toplumsal bir olaydır ve bu yönü ile sosyolojinin konusudur. Bu sebeple, Batı toplumlarında, özellikle Fransa'da ortaya çıkan ve 18. ve 19. yüzyılda büyük boyutlara ulaşan sorun ve açmazlara çözüm arayışı içerisinde ortaya çıkan sosyolojinin ortaya çıkış koşullarını, konusunu ve ülkemize giriş şartlarını değerlendirerek çalışmamıza başladık. Toplum ve toplum olaylarını inceleyen sosyolojinin konusu olan ve sosyal hayata katılan yeni üyelerin toplumun ihtiyaç ve hedeflerine uygun bilgilerle donatılması ve bireyin sosyal hayata hazırlanması görevini üstlenen eğitim konusu ikinci çalışma konu başlığımız olmuştur. Burada, toplumların tarihsel gelişme sürecine paralel olarak zaman içerisinde gelişen ve sosyal yapının en önemli kurumlarından biri haline gelen eğitim sürecinin gelişimi ve Türk tarihi içerisindeki gelişme seyri, karşılaşılan sorunlar ele alınmıştır. Türk eğitim sistemi, tarih içerisinde Türk toplumunun ihtiyaç ve hedeflerine uygun bir gelişme seyri izlemiş, belli dönemlerde ortaya çıkan aksaklıklar bir yana, tarihin her döneminde Türk toplumunun gelişen şartlara uygun olarak yeniden inşa edilmesi fonksiyonunu üstlenmiştir. Osmanlı İmparatorluğu'nun yerini Türkiye Cumhuriyetine bıraktığı dönemden başlayarak ekonomik, sosyal ve siyasi birçok sorunla karşı karşıya gelinmiş, İmparatorluktan devralınan mirasla birlikte karşılaşılan açmazlara çözüm bulunmaya çalışılmış ve yeni siyasal yapıya uygun yeni bir toplum ve bu topluma uyumlu yeni bir insan tipi geliştirilmeye çalışılmıştır. Türkiye hedeflenen toplum ve insan tipinin şekillendirilmesi görevini, Türk Eğitim Sistemine ve liseler için hazırlanan ders müfredatlarına yüklemiştir. İlki 1924 yılında kabul edilen ve daha sonraki dönemlerde de belirli değişikliklerle yenilenen müfredat programlarına uygun şekilde hazırlanan lise sosyoloji ders kitapları aracılığıyla yetişen nesiller, Cumhuriyetin öngördüğü insan tipine uygun olarak şekillendirmek amaçlanmıştır. Cumhuriyetin önceliklerinin yer aldığı bölüm başlıkları ile hazırlanan lise sosyoloji ders kitaplarında, dönemin siyasi, sosyal ve ekonomik özellikler ve kitabı hazırlayan yazarların ideolojik tutumları çerçevesinde içerikleri değiştirilerek dönüşümler yaşanmıştır. Anahtar Kelimeler: Sosyoloji, Eğitim, Türk Eğitim Sistemi, Lise Sosyoloji Ders Kitapları