Türk halk müziğinde çocuk gelin figürü

Erken evlilikler bağlamında çocuk gelin, geçmişten günümüze süregelen toplumsal problemlerdendir. Çocuk gelin; henüz evlenmek için gerekli yetileri göstermeyen/gösteremeyen ve gözlemlendiği toplumun kanunlarına göre yaşça çocuk olarak nitelendirilen kızların çeşitli sebepler sonucu evlendirilmesi durumunun sonucudur. Örneklerinin Türkiye ile sınırlı kalmaması, dolayısıyla tüm dünyada gözlemlenebilmesi bakımından global bir problem halini almaktadır. Çocuk evlilikleri, çeşitli sebeplerden gerçekleştirilmektedir. Kız çocuklarının erken yaşta evliliklerin başlıca sebeplerinden arasında toplumsal cinsiyet ve cinsiyet rolleri bulunmaktadır. Kadının ataerkil toplum düzeninde rolleri hane içiyle sınırlandırılmış; doğurganlık özelliği sebebiyle anne olma, eş olma, ev hanımı olma rolleri kadına atfedilmiştir. Bu bağlamda Türkiye'nin ataerkil toplum düzeninde erken evlilikler gerçekleştirilirken kadının rolleri ön planda tutulmakta, yaşın hükmü ortadan kalkmaktadır. Kız çocukları yaşları gözetilmeksizin toplumsal cinsiyet rolleri başta olmak üzere, ekonomik durum ve eğitim seviyesi sonucu evlendirilmektedirler. Toplumun kültürel kaynaklarından biri olan müzik, meydana geldiği bağlamın fikirlerini, inançlarını, değerlerini içinde barındırmaktadır. Müzik, ait olduğu ortam çerçevesinde değerlendirildiğinde, ortamın kültürel özelliklerini yansıtması açısından önem taşımaktadır. Bu bağlamda araştırma, çocuk gelin problemini TRT Türk Halk Müziği repertuvarından elde edilen türküler üzerinden ele almaktadır. Araştırma, söylem analizi modeli ışığında gerçekleştirilmiştir. Verilerin toplanmasında alanyazın tarama ve doküman incelemesi yöntemleri çerçevesinde TRT Türk Halk Müziği repertuvar türküleri içinden çocuk gelin figürü taşıyan türküler ve türkülerin hikayeleri elde edilmiştir. Türkülerin, çocuk gelin figürünü nasıl işledikleri ve müzikal özellikleri (makam-usul) içerik analizi ile tespit edilmiş, işledikleri sözel içerikler doğrultusunda tema analizi yöntemi kullanılarak kategorize edilmiş ve betimsel analiz yöntemiyle toplumsal cinsiyet rolleri üzerinden kadın ağzı ve erkek ağzı türkülerde çocuk gelin figürünün işleniş benzerlik ve farklılıklarının yorumlamasına yer verilmiştir.