Türk kültüründe kut anlayışı ve kut'la ilgili inançlar/uygulamalar

Türk inanç sisteminin Gök Tanrı, yer-su ruhları ve atalar kültü gibi üç temel üzerine inşa edildiği kabul edilmektedir. Türkler Gök Tanrı başta olmak üzere- ruhi varlıklarla ilgili yukarıdan aşağı olmak üzere onlardaki magic gücü (kutsal/büyüsel güç/mana) esas alarak bir nitelendirme ve seviye belirleme yoluna gitmişlerdir. Türklerin inanç sistemine göre bu kut (mana) yüklü bu güçlerle iyi geçinme, bunları memnun etmek için birtakım ayinler yapma, kurbanlar sunma ve bu varlıkları kendi lehlerine döndürme büyük önem taşımakta idi. Türkler bu varlıklardaki kut'un (mana) birtakım insanlara da verildiğine, bu gücün insanlardan da başka insanlara aktarılabileceğine inanıyorlardı. Türk inanç sistemine göre bu gücün aktarılması için insanların bu kutsal varlıklar tarafından seçilmesi, bu varlıkları memnun etmesi, onların rızasını alması, onları kızdıracak iş ve işlemlerden uzak durması gerekmekteydi. Bu niteliklere sahip insanlar arasında başta peygamberler olmak üzere; krallar, hakanlar, din adamları, destan kahramanları, evliyalar, meslek pirleri, âşıklar/destancı ozanlar ve halk hekimleri gibi kişiler vardı. Bu kişiler Tanrı'dan doğrudan kut alabildikleri gibi, dolaylı şekilde de (Tanrı'dan kut alanlardan alma) bu kuta sahip olabiliyorlardı. Türk kültüründe ister doğrudan isterse dolaylı şekilde olsun kutun aktarılması birtakım tipolojik yol ve yöntemlerin gelişmesine zemin hazırlamıştır. Kut aktarmanın söz konusu olduğu yol ve yöntemlerin başında ışık (nur), bade, kan, bakış, temas (el alma, el verme vb.), tükürük, nefes, toprak, kum gibi araç ve gereçler kullanılıyordu. Sözü edilen kut sadece insanlarda değil, doğada bulunan, kutsal olarak görülen, korkularak yaklaşılan; onlara karşı bir takım tabular geliştirilen, onlarda bolluk, bereket, şans, baht, kısmet olduğuna inanılan canlı ve cansız varlıklarda da bulunmaktadır. Bu bağlamda Türk kültüründe kut anlayışı, kut aktarma yolları ve çeşitleri, kutla ilgili inançlar, kut içeren ritüeller, kutlu zaman, kutlu mekân, kutlu nesne, kutlu olarak görülen bayramlar gibi özellikler tespit edilerek kutun bireysel ve özellikle toplumsal işlev bakımından analiz etmek çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Anahtar Kelimeler: Türk kültürü, kut anlayışı, inanç, kut, mana, baht, ruh, kutsal.