Türk mitolojisinde kurt kültünün kökleri

Neredeyse tüm Türk toplulukları için ortak bir mitolojik unsur olan ve Türk mitolojisinin temel unsurlarından olan kurt kültünün geçmişi, Türklerin Doğu Asya'nın taygalarında ve bozkırlarında avcı-toplayıcı oldukları dönemlere kadar uzanmaktadır. Asya tarihin karanlık sayfalarında kalan ve belli belirsiz hissedilen Natürizm ve Animizm gibi inanışların zemininden beslenen Asya Şamanizmi'nin etkisiyle gelişen kurda dair inançlar bütünü, günümüzde de etkisini hissettirmektedir. Oluşumunda doğanın insan üzerindeki yoğun etkisini yansıtan kurt kültünün geride bıraktığı ipuçlarının antropolojik yöntemlerle incelenmesiyle Türk tarihinin oldukça eski dönemlerini aydınlatacak kadar önemli bir figür olarak karşımıza çıkmaktadır. Dolayısıyla bu çalışma kapsamında, Türk topluluklarının kurt kültü ile ilgili geride bıraktığı ipuçlarının incelenmesi gerektiği ve bu şekilde Türk mitolojik evreninin bir parçasının önemli ölçüde aydınlatılacağı düşünülmüştür. Bu doğrultuda öncelikli olarak ilkel Türk topluluklarının yaşamı ve sahip oldukları kurda dair inançlar, dünyanın geri kalanında hala ilkel olarak yaşayan bozkır topluluklarının yaşamı ve sahip oldukları kurda dair inançlar ile karşılaştırılmıştır. Kolektif bilincin benzer coğrafi koşullarda, benzer yaşamlar ve benzer inanışlar oluşturduğu göz önüne alınarak yapılan antropolojik çıkarımlar doğrultusunda ilkel Türklerin tarihine ışık tutulmuştur. Mitolojik araştırmalara filolojik incelemeler de dahil edilerek etimolojik kökeni hakkında tartışmalar yürütülen ve sözcüğünün Türkçe olmadığı yönünde ağırlık kazanan görüşlere karşı "böri" sözcüğünün Türkçe olduğu kanıtlanmaya çalışılmıştır. Ayrıca MÖ 111 yılında ortaya çıkan ve MÖ 30 yılında Çin kaynaklarında kayda geçirilen bu sözcüğün, bilinen ilk Türkçe sözcük olduğu da böylelikle ortaya çıkarılmıştır. Çin kaynaklarının yanı sıra bu sözcüğün taşa kazınan ilk Türk kaynaklarındaki yeri ve anlamı da tespit edilerek bu kaynakların Türk mitolojik sistemine katkısı incelenmiştir. Filolojik incelemenin ardından mitolojik incelemeye tekrar dönülerek Türklerin yazıyı kullanan Çinli komşularının kayıtları incelenmiş ve yazılı kaynaklarda bozkırlardaki kurt kültünün MÖ 964 yılına kadar uzandığı tespit edilmiştir. Çin kaynakları incelenmeye devam edilerek Xiong-nu (Asya Hunları) Dönemi'ndeki kurt kültüne dair inanış parçalarına ulaşılmıştır. Böylece MÖ 89 yılında Çin kaynaklarında kayıtlara geçmiş ilk Türk atasözü ortaya çıkarıldığı gibi bu ilk atasözünün de kurt ile ilgili olduğu ortaya konulmuştur. Çinlilerin Türklerle olan ilişkisi arttıkça Türkler, Çin kaynaklarında daha sık ve geniş bir şekilde yer aldığından bazı efsane parçaları da kayıtlara geçmeye başlamıştır. Çin kaynaklarında yer alan Xiong-nu'ların Wu-sun'lar hakkında anlattığı efsane, Gao-che'ların Xiong-nu'lar hakkında anlattığı efsane; Göktürk Dönemi'ne gelindiğinde yine Çin kayıtlarında yer alan Göktürk efsaneleri Çince orijinalinden Türkçeye çevrilmiştir. Bu efsaneler daha öncesinde tarihçiler tarafından çevrilmiş olsa da Türk dili ve edebiyatı metodoloji kapsamında ilk kez çevrilmiştir. Yapılan çevirilerin ardından aslında geniş destanların birer özeti niteliğinde olan söz konusu efsaneler, tarihsel ve mitolojik bağlamda incelenmiştir. Bu efsanelerin ortaya çıkışına neden olan tarihi olaylar, yine Çin kaynaklarından hareketle tespit edilerek efsanelerin çekirdek evreleri ortaya çıkarılmış ve böylece efsanelerin gelişim seyri incelenmiştir. Böylece Türk mitolojisinde yer alan kurt kültünün kökenleri ve gelişim süreci, bütüncül bir bakış açısıyla ortaya konmaya çalışılmıştır.