Türk müziğinde terkip kavramı ve Kantemiroğlu'nda yer alan Galat-ı Meşhûriyet terkiplerin değişim süreçleri

Türk mûsikîsinin, zengin yapısını meydana getiren kadîm on iki makam, âvâze ve şûbelerin dışında kalan diziler, 19. yüzyıl öncesi mûsikî kaynaklarında terkip olarak geçmektedir. Târihî kaynaklar incelendiğinde terkiplerin sayıları ve tarifleri hakkında nazariyeciler arasında görüş farklılıklarının olduğu görülmüştür. Bu sebeple Türk mûsikîsi makam nazariyesinin anlaşılması için terkipler hakkında antolojik çalışmalara ihtiyaç duyulması hususu, çalışmanın problem durumunu oluşturmaktadır. Problem durumundan hareketle bu çalışmada, Kantemiroğlu'nda, Galat-ı Meşhûriyet ismi ile yer verilen yirmi iki adet terkibin, 20. yüzyıl'a kadar olan süreçteki değişimlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışma, Osmanlı dönemi Türk mûsikîsi nazariyesi hakkında bilgi vermesi yönünden önem arz etmektedir. Belirlenen amaç doğrultusunda çalışma, mezkûr yirmi iki adet terkip ile sınırlandırılmıştır. Nitel bir araştırma olan bu çalışmada, doküman incelemesi tekniği kullanılmıştır. Böylelikle 13. ve 20. yüzyıllar arasında yer alan nazariyecilerin, terkipleri nasıl tarif ettiği araştırılmıştır. Terkiplere ilişkin bilgiler açıklanırken kronolojinin esas alınmasına mümkün olduğunca dikkat edilmeye çalışılmıştır. Terkipler hakkında elde edilen bilgiler, Arel nazariyesindeki temel dörtlü-beşlilere göre isimlendirilmiş ve yorumlanmıştır. Değerlendirme sonucunda değişim gösteren ve göstermeyen terkipler tespit edilmiştir. Örneğin, Kantemiroğlu'da yer alan Hüzzâm terkibi, Arel nazariyesine kadar olan süreçte kullanılan perdeler, karar, donanım ve seyir açısından büyük değişikliğe uğrarken Acem Aşîran terkibi hiçbir değişikliğe uğramamıştır. Galat-ı Meşhûriyet dışında olup Türk mûsikîsinde yer alan diğer terkiplerin de çalışmada kullanılan yöntem ile değişim süreçlerinin ortaya konularak 21. yüzyıl nazariyat anlatımlarında kullanılması önerilmektedir.