Türk siyasal modernleşmesinde ordu siyaset ilişkisinin karşılaştırmalı analizi (1774-1983)

Bu çalışma, Osmanlı Dönemi (1774-1922) ve Cumhuriyet Dönemi'nde (1923-1983) ordunun siyasal modernleşmeye etkisini konu almaktadır. Siyasal modernleşme karar alma süreçlerinin katılımcı ve parlamenter şekilde kurumsallaştırılmasıdır. İki dönemin karşılaştırıldığı çalışmada araştırmaya konu olan temel sorgu, ordu siyaset ilişkisinin siyasal modernleşme sürecinde devleti nasıl biçimlendirdiğidir. 1774'ün başlangıç olmasının gerekçesi devletin modern siyasi kurumlara olan ihtiyacının padişah tarafından ilanıdır. İkinci dönem radikal modernleşme projesi olarak 1923'te cumhuriyetin ilanı ile başlamaktadır. Çalışma modernleşme projesinin birçok alanda ciddi aşınma yaşadığı 1983'te bitirilmiştir. Çalışmada (1774-1922) ve (1923-1983) arası dönemlerdeki ordu siyaset ilişkisi siyasal modernleşme bağlamında karşılaştırmalı siyaset yöntemiyle incelenmiştir. İncelemenin temel konusu siyasal modernleşmenin temel yapı taşları olan yurttaşlığın, sekülerliğin ve demokratikleşmenin gelişiminde ordunun siyasete etkisidir. Bu etki aynı zamanda ordunun modern devlet kurumlarının oluşmasında ve devleti biçimlendirmesindeki etkilerini ortaya koymaktadır. Temel veri kaynakları basılı ve elektronik ortamdan ulaşılabilen kitaplar, makaleler, belgeseller ve basılmış röportajlardır. Çalışmada eleştirel gerçekçi bir yaklaşım benimsenmiştir. Türk siyasal modernleşmesinde ordu siyasete çeşitli dönemlerde ilerici, tutucu ve gerici nitelikte etki etmiştir. Çalışmanın literatüre yöntem olarak katkısı ordu siyaset ilişkisinin siyasal modernleşme sürecindeki etkisini vaka içi kesitsel karşılaştırma yöntemi kullanılarak incelenmesidir. Çalışmanın özgün katkısı ordunun iktidarla olan ilişkisini ihtilal, darbe, isyan gibi müdahalenin niteliklerine göre ele alınmasıdır. Çalışmanın siyaset bilimi literatürüne katkısı, karşılaştırmalı siyaset yönteminin yaygın kullanım şekli olan iki farklı siyasal sistemin karşılaştırılması yerine, modernleşen bir siyasal sistemin tarihsel kesitlere ayrılarak kendi içinde dönemler üzerinden karşılaştırılmasıdır.