Türk Sosyal Güvenlik Hukukunda uygulanan işveren teşviklerinin kayıt dışı istihdamı azaltmadaki rolü

Bu çalışmada öncelikli olarak istihdamdaki kayıt dışılık hususunun tanımı ekonomideki kayıt dışılıktan hareketle yapılmış, akabinde nedenleri de yine kayıt dışı ekonomiden bağımsız düşünülmeksizin birlikte bir çok kaynakta yer alan şekli ile gruplandırılarak incelenmiştir. Çalışma hayatında kayıt dışı istihdamın görülme şekilleri öncelikle çalışmaların topyekün ilgili kurumlara bildirilmemesi veya kısmen eksik bildirilmesi hususunda incelense de Türkiye'de kayıt dışı istihdam şekillerinin birden fazla şeklinin aynı kişide toplanabiliyor olmasına da değinerek yabancı uyruklu kaçak çalışanlar, çocuk işçiler ve emekli olduğu halde sigortasız çalışanlar gibi gruplandırarak bahsettiğimiz tanımlama güçlüğü bir oranda azaltmak istenmiştir. Öte yandan ülkemizde ekonominin istihdam tarafındaki kayıt dışılığın önüne geçilmesi ve kayıtlı istihdamın ise önünün açılması konusundaki yasal düzenleme ve uygulamalar, idari işlemlerde kolaylaştırmanın yanı sıra bilgilendirme faaliyetleri ve işveren üzerindeki işgücü maliyet yükünün hafifletilmesi amacı baskın olan sigorta prim teşvikleri ve desteklerine de yer verilmiştir. Çalışmanın hazırlanma süreci olan 2017 yılından 2019 yılı Nisan ayına kadar olan dönemde Türk Sosyal Güvenlik Hukukunda uygulanan işveren sigorta prim teşviki, destek ve indirimleri öncelikle yasal dayanaklarına değinilerek akabinde uygulama usullerine, birden fazlasından aynı anda yararlanabilme imkânına ve yasaklanma durumlarının neler olduğuna yer verilmiştir. Daha sonrasında özel sektör işverenleri üzerindeki işgücü maliyet yükünün hafifletilmesi adına uygulama alanı bulan prim teşvikleri, destek ve indirimlerinin istihdamın arttırılması, daha çok da kayıtlı istihdamın önünü açılarak kayıt dışı istihdamla mücadele edilebilirliği, uygulama esasları ve temin edilen istatistiki veriler ile açıklanmaya çalışılmıştır. Bu açıklamaların bir gereği olarak da uygulama alanı bulan sigorta prim teşvikleri ve desteklerinin kayıt dışı istihdamı azaltmadaki etkinliği üzerine değerlendirmede bulunulmuştur.