Türk tarihyazımına Avrupamerkezciliğin etkisi: Niyazi Berkes örneği

Avrupamerkezcilik uzun süredir tartışılan ve içeriği itibariyle yoğun eleştirilere maruz kalan bir paradigmadır. Bu paradigmanın güçlü ve zayıf yönleri, yerli ve yabancı düşünürler tarafından yapılan eleştiriler ve yorumlar bağlamında incelendiğinde, bilinen gerçekliklerin ötesinde bir yapıya sahip olduğu ortaya çıkmaktadır. Özellikle Avrupa'nın tarihsel varlığı ve dünya genelinde Avrupa'nın merkezde olduğu sistemlerin sorgulanması, sosyal bilimler alanında önemli bir tartışma ve eleştiri konusu olmuştur. Türk tarihyazımı açısından değerlendirildiğinde, Avrupamerkezci paradigmanın geniş bir etkisi olduğu görülmektedir. Bu bağlamda, Avrupamerkezciliğin Türk tarihyazımı üzerindeki etkilerinin eleştirel bir bakış açısıyla incelenmesi amaçlanmıştır. Bu inceleme neticesinde elde edilen bulguların, Türk tarihyazımı açısından değerlendirilebilmesi için araştırmada örneklem olarak Niyazi Berkes'in çalışmaları tercih edilmiştir. Böylelikle Niyazi Berkes'in Türk modernleşmesi üzerine kaleme aldığı eserler üzerinden, Avrupamerkezci paradigmanın Türk tarihyazımındaki yeri ve etkileri ortaya konulmuştur. Avrupamerkezci paradigmanın genel izleğini oluşturmak amacıyla, bu konuda yazılmış eserler kronolojik çerçevede analiz edilmiştir. Bu analizler ile paradigmanın genel yapısı ve özellikleri ortaya konulmuştur. Bu noktadan hareketle, Niyazi Berkes'in eserleri taranmış, Avrupamerkezci bulgular tespit edilmiştir. Niyazi Berkes'in eserlerindeki Avrupamerkezci yaklaşımlar paradigma bağlamında analiz edilerek Avrupamerkezci yönü vurgulanmış ve bu düzlemde Türk tarihyazımındaki Avrupamerkezci etkiler gösterilmiştir. Çalışmada varılan sonuç Türk toplumunun tarihsel kimlik ve hafızasına kendilik bilinci üzerinden erişebilmesi için Türk tarihyazımının Avrupamerkezci etkilerden arındırılması gerektiği olmuştur.