Türkçe ve Almanca frazemlerde "su" ve "ekmek" kavramlarının anlam analizi

Dil, kişilerin duygu ve düşüncelerini ifade ettiği doğal bir iletişim sistemidir. Genel anlamda kişiler, çevresinde olup bitenlerin yanı sıra dünyayı algılama biçimini konuştukları dile yansıtırlar. Özellikle belirli bazı durumların aktarımında kalıplaşmış söz öbeklerinden frazları kullanırlar. Fraz, kullanıldığı toplumun kültürel özelliklerini yansıtan süslü ve özlü ifadelere denir. Çoğunlukla gerçek anlamları dışında kullanılan bu tür ifadelerin yabancı dil öğretiminde anlaşılması güçtür. Ancak hedef dilde normlara uygun iletişimde bulunmak isteyen her yabancı dil öğrenicisinin bu tür ifadeleri özellikle bilmesi gerekir. Yaşam için gerekli gıdalardan iki önemli kavramı içeren frazemlerle sınırlandırılan bu çalışma için Türk ve Alman kültüründe su/Wasser ve ekmek/Brot içerikli metaforik ifadeler önce tarama yöntemiyle taranarak tespit edilmiş, ardından karşılaştırmalı dilbilim yöntemi ile karşılaştırılmıştır. Yapılan tarama sonucunda Türkçede 101 adet su, 20 adet ekmek kavramını içeren toplam 121 frazem; Almancada ise 46 adet Wasser, 21 adet Brot kavramını içeren 67 adet olmak üzere toplam 188 frazem tespit edilmiştir. Yapılan inceleme sonucunda her iki dilde su kavramlarıyla oluşturulan frazemlerin çoğunluğunun olumsuz, ekmek ile oluşturulanların ise olumlu anlam taşıdığı görülmüştür. Bunun yanı sıra frazemlerin çoğunun mecaz, az bir kısmının ise gerçek anlamlarıyla kullanıldığı tespit edilmiştir. Ayrıca hedef dillerde incelenen frazemlerin en az 2 en fazla 9 kelimeden oluştuğu saptanmıştır. Dilbilgisel anlamda tek kelimeli frazemlerin varlığı bilinmesine rağmen hem su hem ekmek kavramlarının her iki dilde de tek başına birer frazem olarak kullanılmadığı belirlenmiştir. Bu çalışma, beş ana bölümden oluşmaktadır: Birinci bölümde; çalışmanın problemi, önemi, amacı, literatür taraması, metodu ve sınırlılıklarına yer verilmiştir. İkinci bölümde; yabancı dil öğretiminde fraz ve frazem, frazeoloji, frazemlerin özellikleri, frazemlerde kullanılan söz sanatları yanı sıra anlam ve anlambilime ilişkin genel bilgilere yer verilmiştir. Üçüncü bölümde; Türkçe ve Almanca frazemlerinde kullanılan su/Wasser ve ekmek/Brot kavramlarının tespiti için kullanılan yöntemlere değinilmiştir. Ardından her iki dilde bu kavramlar kullanılarak oluşturulan frazemler tespit edilmiştir. Dördüncü bölümde; tespiti yapılan bu frazemlerin çözümlemesine yer verilmiştir. Son bölümde ise tespiti yapılmış frazemlere ilişkin varılan sonuç ve tartışma kısmına yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Fraz, Frazem, Frazeoloji, Türkçe, Almanca