Türkçe eğitimi lisansüstü tezlerine yönelik bir araştırma: Tez jürileri

Bu araştırmanın amacı Türkiye'de 1997-2020 yılları arasında Türkçe eğitimi alanında hazırlanmış yüksek lisans ve doktora tezlerinin araştırma profilini ortaya koymak, çalışmaları özellikle danışman ve jüri üyeleri bağlamında değerlendirerek gelecekte bu bakış açısıyla yapılacak olan çalışmalara yol gösterici nitelikte bulgular elde etmek ve danışman ile jüri üyelerinin uzmanlık alanlarına göre veriler sunmaktır. Ayrıca Türkçe eğitimi alanında yapılan lisansüstü tezlerin bütüncül ve sistematik bir biçimde analiz edilmesi de amaçlanmıştır. Bu çerçevede araştırmaya konu olan lisansüstü tezler türü, hazırlandığı yıl ve üniversite, yapıldığı enstitü, hazırlandığı üniversitenin hangi kuşakta olduğu gibi betimsel özelliklerinin yanında tez danışman ve jüri üyelerinin bilim alanları, h-indeks ve atıf sayıları ile farklı yükseköğretim kurumlarından gelerek jürilere katılım sağlayan bilim insanlarının dağılımları incelenmiştir. Araştırma çerçevesinde incelenen lisansüstü tezler Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi verilerine dayalı olarak gerçekleştirilmiştir. Ulaşılan tezlerden tam metin erişim izni bulunmayan 88 tez ile Türkçe eğitimi alanıyla direkt bağlantısı bulunmayan 87 tez araştırma kapsamı dışında tutulmuştur. Araştırmanın örneklemini 866 yüksek lisans ve 169 doktora tezi oluşturmaktadır. Tezler nitel araştırma yaklaşımına uygun bir biçimde araştırmacı tarafından geliştirilen " Lisansüstü Tez, Danışman ve Jüri İnceleme Formu" kullanılarak analiz edilmiştir. Elde edilen verilerin çözümlenmesinde bulguların sistematik ve açık bir şekilde betimlenerek açıklanıp yorumlandığı betimsel analiz tekniğinden yararlanılmıştır. Bulgular grafik, frekans ve yüzde tablolarıyla sunularak tartışılmıştır. Araştırmada elde edilen bulgulara göre yüksek lisans tezlerinin tüm yıllarda doktora tezlerinden fazla olduğu, doktora tezlerinin oransal olarak artığı ve lisansüstü tezlerin bütünsel manada yükseliş eğiliminde olduğu belirlenmiştir. Tezlerin en çok Gazi, Atatürk, Çanakkale Onsekiz Mart, Dokuz Eylül ve Bolu Abant İzzet Baysal üniversitelerinde hazırlandığı görülmüştür. Yapılan tezlerde eğitim bilimleri enstitülerinin oranı %64.64 iken sosyal bilimlerin oranının %34.30 olduğu saptanmıştır. Araştırmada üniversiteler kuruluş yıllarına göre üç kuşağa ayrılmış ve tezlerin sırasıyla en fazla birinci, ikinci ve üçüncü kuşak üniversitelerde yapıldığı bulgusuna ulaşılmıştır. Yüksek lisans tezlerine doktor öğretim üyesi/yardımcı doçent doktor, doktora tezlerine ise profesör doktor unvanına sahip akademisyenlerin daha fazla danışmanlık yaptığı belirlenmiştir. Bu durumun yüksek lisans ve doktora jürilerinde de benzer olduğu tespit edilmiştir. Tezlere danışmanlık yapan ve savunma jürilerinde bulunan akademisyenlerin bilim alanlarında ilk sırayı Türkçe eğitimi almasına karşın Türk dili, yeni Türk edebiyatı, klasik Türk edebiyatı, Türk halk bilimi, çağdaş Türk lehçeleri ve edebiyatları gibi filoloji temel alanının etkisinin yoğun olduğu görülmüştür. Danışmanlık ve jüri üyelik sayıları bakımından üst sıralarda olan bilim insanlarının h-indeks ve atıf sayısı gibi performans parametlerinin yüksek olduğu belirlenmiştir. Jüriler için farklı yükseköğretim kurumlarından davet edilen akademisyenler, yüksek lisans tezlerinde daha çok doktor öğretim üyesi/yardımcı doçent doktor unvanlarından tercih edilirken doktora tezlerinde doçent doktor unvanının sıklığı daha fazladır. Farklı yükseköğretim kurumlarına jüri üyeliği için giden bilim insanlarının en fazla Hacettepe Üniversitesinden olduğu bunu sırayla Gazi, Atatürk, İstanbul, Başkent ve Ege üniversitelerinin takip ettiği bulgusuna ulaşılmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlar göz önünde bulundurularak öneriler sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Türkçe Eğitimi, Lisansüstü Tezler, Tez Danışmanı, Jüri