Türkçe, İngilizce ve ara dilde reddetme

Pragmatik edinç yaklaşık 50 yıldır kültürlerarası çalışmaların temel konularından biri olarak birçok açıdan incelemeye tâbi tutulmuştur. Yabancı dil öğretiminde önem kazanması ise iletişim teknolojilerinin artması ile ancak son 20 yılda gerçekleşmiştir. Buna rağmen görece çok yeni bir disiplin sayılan Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde ise hâlen dokunulmamış bir alan olarak karşımıza çıkar. Bu çalışma Türkçe öğrenen bir grup ana dili olarak İngilizce konuşurunun ret söylemlerini, Türkçe ve İngilizce ile karşılaştırarak alandaki bu eksikliği gidermek üzere tasarlanmıştır. Çalışmanın verisi muhatapların cinsiyeti ve statüsü olmak üzere iki sosyal değişken ile şekillenen üç bağlamlı Söylem Tamamlama Testi vasıtasıyla İngilizce konuşurları, Türkçe konuşurları ile ana dili İngilizce olan Türkçe öğrenicilerinden elde edilmiştir. Üç grubun söylemlerinde kullandığı anlamsal yapılar sıklık, sıralama ve içerik açısından karşılaştırılmış ve Türkçe öğrenicilerinin ne derecede ana dilden hedef dile pragmatik aktarım gerçekleştirdiği araştırılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre üç dil grubu tüm senaryolarda en sık kullanılan stratejiler açısından benzerlik gösterirken (gerekçelendirme, yatıştırılmış ret, özür/üzüntü bildirme, alternatif rica ve önerisi) bazı durumlarda ise (özellikle özür ifadelerinin sıklığı ve içeriği, serzeniş vb.) açısından dil öğrenicilerinin hedef dil kullanımından saptığı ve İngilizce kullanıma benzerlik göstererek pragmatik aktarımda bulunduğu gözlenmiştir. Her üç grup için de tarafların statü düzeyi ile reddedilenin cinsiyeti strateji tercihi ile ret söylemlerinin uzunluğunda önemli rol oynamıştır.