Prof. Dr. Nurettin Demir danışmanlığındaki tezler
30 tez · Hacettepe University
Katanov'un derlemelerine göre Uygurlarda sosyal hayat: Aile, akrabalık, soy ve evlilik
Bu çalışmanın konusu, Katanov'un Doğu Türkistan'da yaptığı derlemenin birinci cildinin Türkiye Türkçesine çevirisi ve metinlerden hareketle Uygurlardaki sosyal hayatın incelenmesidir. Volkskundliche Texte aus Ost-Türkistan adlı eser, N. F. Katanov'un etnolojik ve dil bilimsel araştırmalar için Rus Coğrafya Derneği ve Rus Bilimler Akademisi tarafından Güney Sibirya, Kazakistan ve Doğu Türkistan'ı ziyaret ettiği 1890-1892 yıllarında topladığı verileri içermektedir. Katanov'un derlediği metinler, K. H. Menges tarafından 1976 yılında yeniden düzenlerek iki cilt halinde yayınlanmıştır. Çalışmada, üç temel amaç bulunmaktadır: Volkskundliche Texte aus Ost-Türkistan adlı metnin birinci cildinin çevirisi, Uygurların sosyal hayatına dair verilerin tespiti ve son olarak bunların betimlenmesidir. Çalışmanın çeviri aşamasında; nitel yöntem temelinde doküman incelemesi tekniği uygulanmış, dil bilgisi kaynakları aracılığıyla doğrudan çeviri yöntemi kullanılmıştır. Bu aşamada, metin bütünlüğünü sağlamak amacıyla Almanca çevirilerden yararlanılmıştır. Kültürel ortaklıkların bulunduğu noktalarda yerelleştirme yöntemi kullanılmış; Türkçe karşılığı bulunmayan ifadeler ise orijinal haliyle gösterilmiştir. Çalışmanın inceleme bölümünde, aile ve akrabalık olgusu açıklanırken antropolojik ve sosyolojik taksonomi esas alınmış; insanlıkla birlikte ailenin gelişimi ve soya yönelim; Bachofen, Morgan ve Engels'in evrimci kuram perspektifinden incelenmiştir. Akrabalık ilişkilerinin toplumda bulduğu karşılıklar ve yaygın görülen akrabalık terminolojisinde antropoloji disiplininin kabul gördüğü taksonomi esas alınırken akrabalık ilişkilerinin sınıflandırılmasında dil bilimsel perspektifte hazırlanan çalışmalardan faydalanılmıştır. Evlilik konusunda da antropoloji, sosyoloji ve halkbilimi verilerinden yararlanılmış; çeviri metinler, bu disiplinlerin taksonomisi doğrultusunda açıklanmıştır.
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kültür politikaları
Bu çalışmada, kültürel ögelerin kullanıldığı bir kamu diplomasisi yaklaşımı olan kültürel diplomasinin bir araç olarak dilden nasıl yararlandığına dikkat çekilmiştir. Zira dil, sosyal bir varlık olan insanların iletişiminde ve kültürlenmesinde en önemli araçlardan biridir. Devletler de bu bilinçten hareketle kültürel diplomasi ile etkin bir şekilde yumuşak güç kullanmaya başlamış; kültürel diplomasi aktörleri vasıtasıyla dil öğretimi faaliyetlerine hız kazandırarak politikalarına alan açmıştır. Değişim programları, burslar ve kültür merkezleri aracılığıyla yürütülen dil öğretimi çalışmaları; sempozyum, çalıştay, konferans, mali destekler ve kültür gezileri gibi araçlarla da desteklenmektedir. Ancak konu akademik açıdan henüz yeterince incelenmemiştir. Bu çalışmanın amacı; yabancı dil olarak Türkçe öğretimine Türkiye'nin kültür politikasının yansımasını bütüncül bir bakış açısıyla incelemektir. Çalışmada, araştırma yöntemlerinden nitel araştırma yöntemi kullanılmış; nitel bilgi toplama yöntemlerinden doküman analizine başvurulmuştur. Bu doğrultuda öncelikle yumuşak güçten ve kaynaklarından bahsedilerek Türkiye'nin kamu diplomasisinde bu kaynakların nasıl konumlandırıldığına değinilmiştir. Ardından kültürel diplomasi aktörlerinden Millî Eğitim Bakanlığı (MEB), Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA), Türkiye Diyanet Vakfı (TDV), Türkiye Maarif Vakfı (TMV), Yunus Emre Enstitüsü (YEE) ve Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı (YTB); yabancı dil olarak Türkçe öğretimi faaliyetleri üzerinden incelenmiştir. Adı geçen kurumların faaliyetleri gerek basılı gerek elektronik olarak yayımlanan raporlar, yönetmelikler, bültenler ve basında çıkan haberler vasıtasıyla değerlendirilmiştir. Çalışma sırasında Türkiye'nin kültürel diplomasi konusunda belli bir kurumsal yapı kazandığı fakat hâlâ çözülmesi ya da geliştirilmesi gereken durumların olduğu görülmüştür. Özellikle yabancı dil olarak Türkçe öğretimine Türkiye'nin kültürel diplomasi aktörlerince önem atfedildiği lakin standart ve kurumsal bir programın bulunmayışının çeşitli sorunları da beraberinde getirdiği tespit edilmiştir.
Yabancılara Türkçe öğretiminde mühendislik alanı ile ilgili akademik söz varlığı
Türkiye'de öğretim gören uluslararası öğrencilerin karşılaştığı akademik dil öğretimi sorunu ve sorunun akademik başarıları üzerinde olumsuz etkileri bulunmaktadır. Öğrencilere Yabancı dil olarak özel amaçlı akademik Türkçe öğretimi verilmesi, öğrencilerin ders içeriklerini daha iyi anlamalarını, bilimsel metinleri etkili bir şekilde okuyup değerlendirebilmelerini ve kendi alanlarındaki terimleri kullanabilmelerini sağlamak amacıyla önem kazanmıştır. Sözcük öğretiminde derlem çalışmalarının oldukça önemli bir yeri bulunduğu düşünülmektedir. Ancak ilgili alana yönelik yeterli çalışmanın olmadığı düşünülmektedir. Bu bağlamda yabancı dil olarak özel amaçlı akademik Türkçe derslerinde kullanılıp faydalanılması amacıyla mühendislik akademik söz varlığı ile ilgili bir çalışma yapılması ihtiyaç olarak görülmüştür. Çalışma kapsamında oluşturulmaya çalışılan mühendislik derlemi 7 alt alana ayrılmıştır. Oluşturulan her alt alandaki veri tabanı 475000 (+/- %5) sözcükbirimden meydana getirilmiştir. Mühendislik alanında ULAKBİM'de taranan dergilerden rastgele seçilen toplam 1079 makale derlenerek ilgili alt alanlara göre seçilip sınıflandırılmıştır. Çalışmada 3.353.745 sözcükbirimlik bir veri tabanı meydana getirilmiştir. Elde edilen söz varlığı içerisinde bulunan sözcükbirimler arasından kullanım sıklıkları 10 ve üzerinde terimler, akademik sözcükler, fiiller, edatlar ve bağlaçlar tespit edilmiş ve sözcük listeleri hazırlanmış ve alt mühendislik derlemleri içerisindeki belirtilen sözcükbirimlerin kullanımları birbirleriyle karşılaştırılmıştır. Çalışma sonucunda dikkat çeken en önemli nokta alt derlemlerdeki terim ve akademik sözcüklerin diğer sözcükbirimlere göre daha çok kullanılması olmuştur. Ayrıca ilgili sözcükbirimlerin sayısal ve kullanım oranları tüm alt derlemlerde benzerdir. Alt derlemlerdeki ortak sözcükbirimler incelendiğinde, en fazla ortak terime ve akademik sözcüğe sahip alanın çevre mühendisliği en fazla ortak fiile sahip alanın ise inşşat mühendisliği olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmanın, özel amaçlı akademik Türkçe dersleri sürecinde uluslararası öğrencilere, alandaki öğreticilere, araştırmacılara öğretim ve materyal tasarlama konusunda katkı sağlayacağı umut edilmektedir.
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kullanılan hikâye kitaplarının incelenmesi
Bu yüksek lisans tezinde, yabancı dil olarak Türkçe öğrenen öğrenicilerin yaygın okuma kapsamında kullanabilecekleri yardımcı okuma kitabı setlerinden Anadolu Hikâyeleri serisi ve Dede Korkut Hikâyeleri serisi incelenmiştir. Dünyanın dört bir tarafında Türkçe öğreten ve Türk kültürünü tanıtma amacı güden Yunus Emre Enstitüsü tarafından yayımlanan iki hikâye serisi; konu, dilbilgisi, görseller, etkinlikler ve etkinlik yönergeleri olmak üzere beş farklı kategoride analiz edilmişlerdir. Nitel araştırma deseniyle kurgulanmış olan çalışmada, doküman analizi yöntemi kullanılarak kitaplardan veriler toplanmıştır. Doküman analizi ile elde edilen verilerden yola çıkarak bir yardımcı okuma kitabı inceleme ölçeği oluşturulmuş ve içerik analiziyle değerlendirilmiştir. Bu bağlamda öncelikle kuramsal çerçeve başlığı altında yabancı dil öğreniminde okuma becerisinin öneminden, okuduğunu anlamadan bahsedilmiştir. Sonrasında, yaygın okuma modelinden ve bu modelin yabancı dil öğreniminde uygulanmasında seviyelendirilmiş yardımcı okuma kitaplarının önemi üzerinde durulmuştur. Bulgular kısmında ise, ilgili hikâye serilerinin her bir kitabı yukarıda bahsedilen kategoriler çerçevesinde ayrı ayrı incelemeye alınmıştır. Sonuç bölümünde, araştırmada elde edilen veriler genel bir değerlendirilmeye alınarak özetlenmiş ve bazı önerilerde bulunulmuştur. Araştırmanın, yardımcı okuma kitaplarının değerlendirilmesi alanına katkı sağlayıcı bir çalışma olacağı düşünülmektedir.
Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kitlesel açık çevrim içi dil derslerinde A1 düzeyi yazma becerisine yönelik bir durum çalışması
Teknoloji ve internet sayesinde dil öğrenme süreci daha erişilebilir hale gelmiştir. İnsanlar dil öğrenme amacıyla geleneksel yöntemlere bağımlı olmadan, çevrimiçi kaynaklardan faydalanabilir, çevrimiçi dil kurslarına katılabilir ve dil becerilerini interaktif platformlarda pratik yaparak geliştirebilir. Bu yeni dönemde dil öğrenmek, insanların dünyayı keşfetme isteğini ve farklı kültürlerle etkileşimde bulunma arzusunu karşılayan bir hobi haline gelmiştir. Artık insanlar, sınırları aşarak farklı dilleri öğrenme ve kültürel çeşitliliği deneyimleme imkânına sahiptir. Teknolojinin sunduğu imkânlarla, dil öğrenmek artık daha erişilebilir, keyifli ve ilgi çekici bir deneyim haline gelmiştir. Bu çalışmada, hiçbir öğretmen ve/veya rehberin olmadığı, öğretimin sadece belli bir müfredata göre önceden hazırlanmış videolar ve etkinlikler ile olduğu Kitlesel Açık Çevrim İçi Dil Derslerinde (KAÇDD) yabancı dil olarak Türkçe öğrenen A1 düzeyindeki öğrenicilerin yazma becerilerini geliştirmek için etkinlik hazırlanması amaçlanmıştır. Çalışma nitel araştırma olup durum çalışması biçiminde desenlenmiştir. Öğrenicilerin A1 düzeyinde yazma sürecinde yaptıkları hataların belirlenmesinde doküman incelemesi tekniğinden yararlanılmıştır. A1 düzeyinde öğrenicilerin yazma becerilerinde en sık yaptıkları hataların belirlenmesi için öğretmenlerle ve KAÇDD'de öğrenicilerin yazma becerisi ve sistemle ilgili görüşlerini tespit etmek için KAÇDD'de Türkçe öğrenen öğrenicilerle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Araştırmada toplanan veriler NVivo 12 nitel veri analizi programına aktarılarak çözümlenmiş ve betimsel analiz ile incelenmiştir. Araştırma bulgularına göre, öğrenicilerin yazma becerisinde yaptıkları hatalar dilbilgisel, sözcük seçimi, söz dizimsel ve yazım noktalama hataları olarak sınıflandırılmıştır. Öğrenicilerin KAÇDD'de yazma becerilerini geliştirebilmek için cümle kurma ve serbest yazma etkinlikleri olmasını istedikleri tespit edilmiştir. Öğreniciler, KAÇDD'de dil öğrenmeyi beden dilinin olmaması, sorularını soracak birinin olmaması açısından zor bulduklarını belirtirken devam zorunluluğunun olmaması, istenilen konuya, istenilen saatte, istenilen yerde ve kendi hızına göre çalışabilmeyi KAÇDD'de dil öğrenmenin avantajı olarak ifade etmişlerdir. Çalışmanın sonucunda, bulgular doğrultusunda Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde KAÇDD'de kullanılmak üzere A1 düzeyinde yazma becerisine yönelik etkinlikler hazırlanmış ve öneri olarak sunulmuştur.
Gunnar Jarring koleksiyonunda bulunan Uygurca Hurliḳa ve Hemrah Destanı (Giriş-metin-inceleme-dizin)
Bu tezin konusunu Jarring Koleksiyonunda yer alan Hurliḳa-Hemrah Destanı oluşturmaktadır. Tez üç bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında çalışmanın konusu, amacı hakkında genel bilgiler bulunmaktadır. Tezin birinci bölümünde ise Doğu Türkistan tarihi, Çağatayca ve Yeni Uygurca, Hurliḳa-Hemrah destanı ve bunun gibi birçok el yazma eserinin İsveç'e götürülmesine vesile olan İsveçli Misyonerler ve onların Doğu Türkistan'da yürüttüğü faaliyetler, İsveç Lund Üniversitesine bağlı Gunnar Jarring Koleksiyonu, Türkolog Gunnar Jarring üzerinde yapılan araştırmalar yer almıştır. Destan hakkında bilgilerin verildiği ikinci bölümde destanın yazım ve dil özelliği gösterilmiş, destanın ses, biçim özelliği Çağdaş Uygurca ve Ağızları ile karşılaştırılmıştır. Son bölümde metnin standart çeviri yazısı verilmiştir. Metinde yer alan sözcüklerin yalın ve çekimli biçimleri anlamsal özellikleriyle birlikte dizin kısmında gösterilmiştir.
Kırgızcada durum kategorisi: Manas Destanı örneği
Durum işaretleyicileri, adlar ile eylemler ya da nadiren ad öbekleri arasında geçici kavram ilişkisi kuran dil bilgisi yapılarıdır. Durum kategorisi kapsamında ele alınan bu işaretleyiciler, tümce kuruluşunda çeşitli görev ve işlevler yüklendikleri için tümce yapısı incelemeleri açısından önem arz ederler. Bu tez çalışmasında durum kategorisi, Manas destanından hareketle Kırgızca örneğinde incelenmiştir. Çalışmanın amacı durum kategorisinin Kırgızca tümce kuruluşundaki rollerini ortaya koymaktır. Çalışmada durum kavramı alan yazını çerçevesinde açıklanmış, söz konusu kategoriye yönelik yaklaşım farkları Türkçe ve Kırgızca gramerlerle sınırlandırılarak değerlendirilmiştir. Çalışmanın işlevsel olması amaçlanmıştır. Bu sebeple inceleme kısmında durum eklerinin Manas destanındaki kullanımları tespit edilmiş ve örnekler işlevsel özellikler dikkate alınarak derlenmiştir. Çalışmanın sonucunda Kırgızcadaki durum işaretleyicilerinin destan metninden elde edilen örnek tümceler üzerinde birçok farklı işlev gösterdiği tespit edilmiştir. Bu sonuçların, Kırgızcayı durum kategorisi açısından tarihî ve çağdaş Türk dilleri ile yakınlaştırıp uzaklaştıran özelliklerle ilgili çeşitli yorumlara ulaştırması öngörülmektedir. Kırgızca durum kategorisi hakkında kaynaklar genel bilgi mahiyetinde bilgi sunmaktadır. Ancak konuya odaklanan bağımsız çalışmalar eksiktir. Bu tez ile bu eksiğin giderilmesine katkıda bulunulmaya çalışılmıştır.
Kıpçak grubu Türk dillerinde -GAn ekiyle oluşturulan yan cümleler
Bağımlı bir biçimbirim olan -GAn, Eski Türkçe döneminde az sayıda örnekte görülmekle birlikte sonraki dönemlerde farklı sözdizimsel çevrelerde kullanılabilen çok işlevli bir ek haline gelmiştir. Günümüzde ekin kullanımı açısından Türk dillerinin iki gruba ayrıldığı görülmektedir. Kıpçak dillerinin de yer aldığı ilk grup, eki birden fazla alanda sıklıkla kullanmaktadır. Kıpçak dillerine bakıldığında ilk işlevi temel cümle işaretleyicisi olarak kullanılmasıdır. Aynı zamanda sınırlı olmakla birlikte yeni sözcüklerin türetiminde kullanıldığı görülmektedir. Türkçede bir üst cümleye sözdizimsel açıdan bağımlı olan cümleler belirli ekler aracılığı ile kodlanır ve -GAn eki bunlardan biridir. Yan cümlelerin üç türünde, niteleme, tümleç ve zarf yan cümlelerinde kullanılmaktadır. Bu cümleler uyum işaretlemesi, öge sıralaması ve öge yönetimi gibi belirli iç sözdizimsel özelliklere, üst cümlede edindikleri sözdizimsel işlevler açısından dış sözdizimsel özelliklere sahiplerdir. Aynı zamanda belirli anlamsal özellikleri barındırırlar. Bu özellikler yan cümle türleri arasında farklılık göstermektedir. Çalışmanın ilk amacı eş zamanlı bir bakış açısıyla Kıpçak dillerinde -GAn ekiyle oluşturulan yan cümlelerin bu özelliklerini betimlemektir. Çalışma kapsamında Kıpçak dillerinden Kazakça, Karakalpakça, Nogayca, Kırgızca, Karayca, Karaçayca-Balkarca, Kumukça, Tatarca ve Başkurtça incelemeye dahil edilmiştir. Öte yandan Türkiye Türkçesinin yer aldığı diğer grup eki sınırlı bir alanda, niteleme yan cümlelerinde kullanmaktadır. Bu grupta -GAn ekinin diğer alanlardaki kullanımları için farklı işlevsel karşılıklar bulunmaktadır. Niteleme yapılarında ek seçime bağlı olarak –(y)An ve -DXK olmak üzere farklı karşılıklar bulunurken tümleç yan cümlelerinde olgusallık bağlamında -DXK ekinin yanında -mA eki ile kullanılabildiği görülmektedir. Zarf yan cümlelerinde ise kodladığı anlamsal ilişkiye göre farklı karşılıklar edinir. Kıpçak dilleri ve Türkiye Türkçesinde yukarıda sıraladığımız işlevsel karşılıkların biçim-sözdizimsel ve anlamsal özellikler açısından karşılaştırmalı bir yöntemle ele alınması çalışmamızın diğer bir yönünü oluşturur. Böylelikle iki grup arasındaki yapısal benzerlik ve farklılıkların tespit edilmesi amaçlanmıştır.
Edimsel yaklaşımla İran Azerbaycan Türkçesinden Türkiye Türkçesine kültür ve çeviri - Rukiye Kebiri örneği
Bu tez, İran Azerbaycan Türkçesi ve Türkiye Türkçesi arasında yapılan çeviride kültürün kolaylaştırıcı ve zorlaştırıcı etkilerini sorgulamayı amaçlar. Akraba diller belirli sınırlarda ortak bir tarihi ve kültürü paylaştığı için çeviride bilgi kaybı en az düzeyde tutulabilir. Tarihsel süreçte yaşanan dil ilişkileri, göçler, sosyal ve siyasi vb. olaylar akraba dillerin farklı dil ve alt kültürleri barındırmasına neden olur. Çeviride, kültürün farklılaştığı noktada kaynak metin yanlış yorumlanabilir. Tezde, kültürel bağlamda seçilen örnekler ve kültürel farklılıklardan kaynaklanan sorunlar edimsel yaklaşımla incelendi.
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kavramsal metafor kuramına dayalı metafor öğretimi
Bu çalışma, yabancı dil olarak Türkçe öğretimi kapsamında yer alan metafor öğretimi / öğrenimi problemine yönelik kavramsal metafor kuramına dayalı bir öğretimin geliştirilmesini ve uygulanmasını amaçlamaktadır. Burada araştırma probleminin çözümüne yönelik bir süreç izlenmesinden dolayı çalışma, nitel yöntemlerden eylem araştırması desenine sahiptir. Bu çalışmada öncelikli olarak problem durumu ortaya konmuş, sonrasında kavramsal metafor öğretimi için araştırmacı tarafından planlanan öğretim uygulaması gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın veri toplama aşaması uygulama öncesi, uygulama sırası ve uygulama sonrası olmak üzere üç aşamadan oluşturularak gözlem, görüşme ve doküman analizi şeklinde çoklu veri toplama yoluna gidilmiştir. Bu veriler ise yabancı dil olarak Türkçe ders materyali, B2 seviyesindeki 25 öğrenci ve 7 öğretim elemanından hareketle elde edilmiştir. Uygulama öncesi aşamada problemin tespiti için ilgili ders materyali incelenmiş, çalışma grubuna metafor sınavı uygulanmış ve öğretim elemanlarıyla görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bunun ardından uygulama sırasında araştırmacının geliştirdiği öğretim etkinlikleri uygulanarak araştırmacı ve öğrenciler tarafından araştırma günlükleri tutulmuştur. Ayrıca bu aşamada gözlem yapmak üzere dersler kayıt altına alınmıştır. Son olarak sürecin değerlendirilmesi adına, uygulama sonrasında metafor sınavı tekrar uygulanarak öncesi metafor sınavıyla karşılaştırılmış ve öğrencilerle görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda elde edilen tüm veriler içerik analizi ile detaylı şekilde incelenmiş ve araştırma bulgularına ulaşılmıştır. Sonuç olarak kavramsal metafor kuramına dayalı metafor öğretiminin, kavramsallaştırmadaki sistematik yapıyı içermesinden dolayı, yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde metaforları anlama, yorumlama ve üretme kazanımları açısından oldukça etkili olduğu ve öğrencilerin metaforik yeterliliklerine katkı sağladığı görülmüştür.
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde sıfat-fiiller
Bu çalışmada yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde zorluk yaşanan yapılardan biri olan sıfat-fiil konusu ele alınmıştır. Dört bölümden oluşan çalışmamızın birinci bölümünde genel hatlarıyla dil bilgisi öğretimine yer verilmiştir. Öncelikle dil öğretim yaklaşımlarının bu konuya karşı tutumları incelenerek yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde dil bilgisinin önemi vurgulanmıştır. Bu bölümde ayrıca Diller İçin Avrupa Ortak Öneriler Çerçevesi Metni'nde dil bilgisinin yeri araştırılmış ve bu metindeki tanımlayıcılardan hareketle sıfat-fiillerin hangi seviyede öğretilebileceği üzerinde durulmuştur. Çalışmamızın ikinci bölümünde, alanda yaygın olarak kullanılan üç ders kitabı hakkında bilgi verilmiş ve bu kitaplar doküman incelemesi yöntemiyle taranarak sıfat-fiillerin hangi seviyelerde nasıl işlendiği ortaya konulmuştur. Çalışmamızın üçüncü bölümünde sıfat-fiil tanımları verildikten sonra bu eklerin öğretimine yönelik bir sıralama yapılmış ve ilgili yapı hazırlanan etkinliklerle pekiştirilmiştir. Bunun yanı sıra sıfat-fiil eklerinin isim görevinde kullanılmasına da değinilmiştir. Çalışmamızın son bölümü sıfat-fiil ekleriyle kalıplaşmaya ayrılmıştır. Bu bölümde kalıcı isim konusu tartışmaya açılmış ve ders kitaplarında bu başlık altında verilen örnekler içeriğe uygunluk açısından değerlendirilmiştir. Çalışmamızın sonucunda ders kitaplarında sıfat-fiil konusuyla ilgili terim, ek, seviye farklılıkların olduğu ve içeriğe uygun olmayan örneklerin yer aldığı tespit edilerek bunlarla ilgili öneriler sunulmuştur.
Tarihî ve etimolojik Türkiye Türkçesi Lugati'nde alıntı sözler
Tarihî ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lugati (TETTL), yapısında ve manasında açıklanabilecek bir husus olan, genel sözlüklere girmemiş kelimelerden, tamlamalardan vb. oluşmaktadır. Güncel etimolojik sözlükler arasında oldukça önemli olan bu sözlüğün sözvarlığı üzerine yapılacak birçok çalışma vardır. Bu çalışmalardan biri dil ilişkileri sonucunda ortaya çıkan alıntı kelimeler üzerinedir. Çalışmada, gözden geçirilmiş ve genişletilmiş ikinci baskısı 2021 yılında yayımlanan TETTL'deki alıntı madde başlarının ortaya konulması amaçlanmıştır. Bu çalışma genelde iki, özelde dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm giriş niteliğinde olup sözlük, sözlükçülük ve TETTL hakkında genel bir bilgi içermektedir. İkinci bölümde tarihsel arka planıyla birlikte dil ilişkileri ve çalışmada kullanılan sınıflandırmanın temel kavramları üzerinde durulup tanıtılmıştır. Ardından sözlükteki alıntıların listesi temelinde bir değerlendirme ve sonuç kısmı gelmektedir. Sondaki "Ek 1" bölümünde sözlükteki alıntıların listesi alınış şekilleri, köken dilleri, yüzyılları ve alanları temelinde verilmiştir.
Yabancı dil olarak Türkçe öğrenen Afganistanlı Özbek öğrencilerin yazılı anlatım yanlışları
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminin temel amacı, Türkçeyi öğretirken gerekli yeterliliklerin öğrenciye yüklenmesidir. Diğer yabancı dil öğretimi süreçlerinde olduğu gibi Türkçenin yabancı dil olarak öğretilmesinde çeşitli zorlukların yaşandığı alanlardan biri yazmadır. Dil öğrenme sürecindeki en hayati göstergelerden olan yazma, bir dili öğrenirken hedeflenen iletişim kurabilme yetisinin önemli ögelerindendir. Öğrenci, hedef dili kurallara uygun bir şekilde yazabildiği doğrultuda dil becerisine yönelik engellerden birini aşmış olmaktadır. Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde yazma becerisinin önemine karşın literatür incelendiğinde öğrencilerin farklı yazma ölçütlerine göre değerlendirildiği çalışmaların sayısındaki azlık dikkat çekmektedir. Özellikle Türkçe öğrenme konusunda son derece istekli olan Afgan Özbeklerinin yazılı anlatımı iyi araştırılmamıştır. Bu tez çalışmasında Türkçe öğrenen Afganistan Özbeklerinin Türkçe yazılı anlatım yanlışları düzeyinin ve karşılaştıkları sorunların belirlenmesi ve çözüm önerileri sunulması amaçlanmıştır. Çalışmanın evrenini Balh Üniversitesi'nde Türkçe eğitim gören 1., 2., 3. ve 4. sınıf Afganistanlı Özbek öğrenciler oluşturmaktadır. Bu doğrultuda, ilgili öğrencilerin yazmış oldukları kompozisyonlardaki hatalar belirlenmiş ve incelelenmiştir.
Türkçe, İngilizce ve ara dilde reddetme
Pragmatik edinç yaklaşık 50 yıldır kültürlerarası çalışmaların temel konularından biri olarak birçok açıdan incelemeye tâbi tutulmuştur. Yabancı dil öğretiminde önem kazanması ise iletişim teknolojilerinin artması ile ancak son 20 yılda gerçekleşmiştir. Buna rağmen görece çok yeni bir disiplin sayılan Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde ise hâlen dokunulmamış bir alan olarak karşımıza çıkar. Bu çalışma Türkçe öğrenen bir grup ana dili olarak İngilizce konuşurunun ret söylemlerini, Türkçe ve İngilizce ile karşılaştırarak alandaki bu eksikliği gidermek üzere tasarlanmıştır. Çalışmanın verisi muhatapların cinsiyeti ve statüsü olmak üzere iki sosyal değişken ile şekillenen üç bağlamlı Söylem Tamamlama Testi vasıtasıyla İngilizce konuşurları, Türkçe konuşurları ile ana dili İngilizce olan Türkçe öğrenicilerinden elde edilmiştir. Üç grubun söylemlerinde kullandığı anlamsal yapılar sıklık, sıralama ve içerik açısından karşılaştırılmış ve Türkçe öğrenicilerinin ne derecede ana dilden hedef dile pragmatik aktarım gerçekleştirdiği araştırılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre üç dil grubu tüm senaryolarda en sık kullanılan stratejiler açısından benzerlik gösterirken (gerekçelendirme, yatıştırılmış ret, özür/üzüntü bildirme, alternatif rica ve önerisi) bazı durumlarda ise (özellikle özür ifadelerinin sıklığı ve içeriği, serzeniş vb.) açısından dil öğrenicilerinin hedef dil kullanımından saptığı ve İngilizce kullanıma benzerlik göstererek pragmatik aktarımda bulunduğu gözlenmiştir. Her üç grup için de tarafların statü düzeyi ile reddedilenin cinsiyeti strateji tercihi ile ret söylemlerinin uzunluğunda önemli rol oynamıştır.
Türkçe ve Hintçe-Urduca ortak kelimeler yardımıyla Hindistanlı öğrencilere Türkçe öğretimi
Çalışmada ilk olarak Türkçe ve Hintçe-Urduca arasındaki güncel ortak kelimelerin tespiti yapılmıştır. Çıkan sonuca göre Türkçe ve Hintçe-Urduca arasında 1400 güncel ortak kelime bulunmaktadır. Bu kelimelerin tespiti yapıldıktan sonra günlük hayatta yaygın olarak kullanılanları belirlenmiştir. Daha sonra Diller İçin Avrupa Ortak Öneriler Çerçeve'sinde hangi seviyede ve Türkiye'de hazırlanmış olan yabancılar için Türkçe ders kitaplarında nasıl verildikleri araştırılmıştır. Belirlenen ortak kelimeler daha sonra A1, A2, B1, B2, C1 ve C2 seviyelerine göre sınıflandırılmıştır. Bilindiği gibi yabancı dil öğretiminde hangi kelimenin nasıl, ne zaman ve hangi seviyede öğretileceği dil öğretimi açısından çok önemlidir. Ortak kelimeler sadece günlük hayatta kullanılan kelimeler değildir. Tarım veya ticaretle, hukuk veya eğitimle, sanayi ya da sağlık ile ilgili kelimeler de vardır. Ortak kelimelerin önemini göstermek ve tezin temel dayanağını kurmak için ortak kelimeler yardımıyla A1, A2, B1, C1 ve C2 seviyelerine uygun alıştırmalar tasarlanmıştır. İlk olarak Türkçe ve Hintçe-Urduca arasındaki güncel kelimelerin nasıl bir katkısı ve yeri olduğunu ölçmek adına dört farklı soru sorulmuştur. Elde edilen verilere göre Hindistanlı öğrenciler Türkçe ve Hintçe-Urduca ortak kelimeler yardımıyla Türkçeyi daha kolay öğrendiklerini ifade etmiştir. Sonradan iki farklı okuma metni hazırlanmıştır. Bu metinlerden birinde ortak kelimeler çokça bulunmakta, diğeri ise ortak kelime olmayan metinlerdir. Uygulamayla iki metni okuyan Hintli bir öğrencinin hangi metni daha kolay anladığı, ortak kelimenin onu Türkçe öğrenmeye teşvik edip etmediği belirlenmeye çalışılmıştır. Okuma metinleri öğrencilere verildikten sonra, okuma-anlamaya yönelik soru sorulmuştur. Çıkan sonucuna göre ortak kelimeler yardımıyla oluşturulmuş metnin Hindistanlı öğrencilerin okuma ve anlama becerisinde çok faydalı olduğu görülmüştür. Okuma metni ile beraber Türkçe ve Hintçe-Urduca ortak kelimeler yardımıyla çeşitli alıştırmalar da hazırlanmıştır. Çıkan sonucuna göre Hindistan'da Türkçe öğrenen Hindistanlı öğrenciler, Türkçe ve Hintçe-Urduca ortak kelimeler yardımıyla Türkçeyi daha kolay ve daha istekli öğrenmektedirler. Anahtar Sözcükler Hindistan, Türkiye, Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi, Ortak Kelimeler, Türkçe, Hintçe, Urduca
Türkçe gibi edatı ve Kazakçadaki işlevsel karşılıkları
Türkçe kaynaklarda son çekim edatları olarak bilinen sözcükler farklı dilbigisel işlevleri karşılarlar. Son çekim edatları, söz diziminde farklı işlevleri yerine getirirken, yeni sözlüksel anlamların ortaya çıkmasına da yararlar. Çok yaygın kullanımı olan edatlardan biri de bu tezin konusunu oluşturan gibidir. Bu tezin konusu gibi edatının işlevlerini derlemden hareketle belirlenerek, Kazakça eşdeğerleriyle karşılaştırmaktır. Bu amaçla bir taraftan gibi biçiminin Kazakçaya nasıl çevrildiği diğer taraftan da Kazakçada benzerlik yapılarının Türkçede nasıl karşılandığını ortaya koymaktır. Böylece iki kardeş dil arasında benzerlik ifade eden gibi ve eşdeğerleri karşılaştırmalı olarak incelenmiş olacaktır. Çalışmanın Türkçe gibi edatının Kazakçada nasıl karşılandığını görmek için Orhan Pamuk'un Beyaz Kale romanı ve Kazakça çevirisinden, Kazakça benzerlik ifade eden biçimlerden hangilerinin gibi ile karşılandığını belirlemek için de Muhtar Awezov'un Abay Yolu I adlı romanı ve Türkçe çevirisinden yararlanılacaktır. Kazakçada gibi edatı kullanılmaz. İncelediğimiz metinlerde Türkçe gibi'ye işlevsel olarak Kazakçada siyaḳtı, tärizdi, uḳsas, ekleşmiş olan -dAy edatı ve –şA eki karşılık gelmektedir. Anahtar Sözcükler: Gibi, tärizdi, siyaḳtı, uḳsas, -dAy, -şA, Abay Yolu I, Beyaz Kale, Türkçe, Kazakça, Edat, Karşılaştırmalı İnceleme,
Özbekçede şimdiki zaman işaretleyicilerinin zaman ve görünüş açısından incelenmesi
Özbekçede şimdiki zamanı işaretleyen -yap, -yotib, -yotir, -moqda biçim birimleri ile yot-, tur-, yur-, o'tir- yardımcı fiilleri zaman işlevi ve görünüş işlevlerine sahiptir. Zaman kategorisinde eylemler konuşma noktası temel alınarak konumlandırılırken, görünüş kategorisinde eyleme yönelik öznel bir bakış açısı verilmektedir. Bu çalışmada Özbekçedeki şimdiki zaman biçim birimlerinin biçimsel ve işlevsel açıdan benzer ve farklı yönleri ele alınacaktır. Çalışma iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde çalışmanın konusu, amacı, yöntemi sınırlılıkları ile temel kavramlar olan zaman, görünüş, kılınış ve kiplik sınıflandırmaları üzerinde durulacaktır. İkinci bölümde ise Özbekçedeki şimdiki zaman biçim birimleri biçimsel ve işlevsel açıdan örnekler üzerinden incelenecektir. Çalışma en son bir sonuç bölümü ile bitirilecektir. Anahtar Sözcükler Özbekçe, Zaman, Şimdiki Zaman, Görünüş, Kiplik
Çağdaş ve tarihi Türk lehçeleri interaktif platformu
Sürekli ve çok hızlı gelişmekte bilişim teknolojisi dil incelemelerinde de yoğun olarak kullanılmakta, özellikle bilgisayar bilimleri ile dilbilim iş birliği yapması sonucu yeni araştırma alanları ortaya çıkmaktadır. Yirmiyi aşkın yazı dilini ve pek çok konuşma varyantını içine alan ve geniş bir coğrafyada milyonlarca insanlar tarafından konuşan Türk dilleri pek çok araştırmaya konu olmaktadır. Ancak yeni teknolojilerle Türk dili araştırmalarının birleştirilmesinde, ciddi eksiklikler vardır. Oysa eğitim ve araştırma imkânlarını güçlendirmek için Türk dili araştırmalarında teknoloji kullanımı vazgeçilmez durumdadır. Bir deneme olarak bu tezde, Türk dilleri ve Türkoloji anlamında araştırma, alan araştırması verileri, sözlükler gibi değişik türden işlenmiş veya ham verinin bir araya getirilip yayınlanabileceği interaktif bir platformun hazırlanması amaçlanmaktadır. Bu platform sayesinde araştırmacıların ve öğrencilerin bilgiye daha kolay ulaşma imkanı olacak, farklı Türk dillerinde verilerin yer almasıyla da birbirine ekonomik ve kültürel olarak yakınlaşan Türk dil ve lehçelerini konuşanların birbirlerini daha iyi anlamlarına da katkı sağlayacaktır.
Gagauz konuşma dili: Kıpçak kasabası örneği
Gagauz yazı dili XX. yüzyılda konuşma dili temelinde gelişmeye başlamıştır. Bugüne kadar Gagauzca üzerine yapılan gramer araştırmaları ve makalelerin çoğu yazılı metinlerden hareketle yapılmıştır. Yazı geleneği yeni olduğu için konuşma dili Gagauzcanın esas şeklidir. Bugünkü konuşurların çoğu okulda anadili eğitimini almamış, bu yüzden genelde yazı diline hakim değildir. Bu çalışma, Moldova Cumhuriyeti Gagauzya Özerk Bölgesi Kıpçak kasabasında konuşulan Gagauzcanın tipik özelliklerini belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Kıpçak'ta alan araştırması sırasında derlenen malzemeden hareketle konuşma dilinin ses envanteri çıkarılmış, fonemleri ve varyantları tespit edilmiş, parçalarüstü birimler ele alınmış, ses değişimleri betimlenmiştir. Konuşma dilinin leksikolojik özellikleri ortaya çıkarılmış, farklı dillerden alınan kopya kelimelerin tasnifi yapılmıştır. Ünlülerin vurgusuz hecelerde indirgenmesi, farklı nedenlerden meydana gelen değişken ünlü uzunluğu, hece ve ses düşmeleri, çeşitli ses nöbetleşmeleri, süre, durak ve vurgu gibi parçalarüstü birimlerin anlam ayırıcı olabilmesi, konuşma dilinin fonetik ve fonolojik özellikleridir. Başta Rusça olmak üzere yabancı dillerden kopyalanan kelime ve yapıların yaygın bir şekilde kullanımı konuşma dilini standart yazı dilinden ayıran ana karakteristiklerden biridir. Anahtar Sözcükler: Gagauzca, konuşma dili, Kıpçak kasabası, fonoloji, leksikoloji
Beşkaza yörükleri: Dil ve kültür araştırması
Eski Türkçe yorı- , Çağatayca ve Eski Anadolu Türkçesinde yörü- fiillerinden gelişen Yörük adı Anadolu'daki konargöçerleri karşılayan bir kavramdır. Yörük, konargöçer hayat yaşayan hayvancılıkla uğraşmalarından dolayı yaylak kışlak arasında gidip gelen, Oğuz boylarına mensup Türkmenlere denir. Osmanlı'nın Anadolu'ya hüküm sürmesiyle birlikte yörük adı konargöçerleri tanımlamak için kullanılmaya başlar. Konargöçerlik iklim ve coğrafyanın etkisiyle Akdeniz ve Ege bölgelerinde yaşatılmaktadır. Günümüzde Fethiye diye bildiğimiz ve Likya döneminde Telmossoss /Meğri adlarıyla anılan bölge 1286 yılında Menteşe Beyliği'ne katılmasıyla beş kadıya tahsis edilir ve adı beş kadılı yer manasına gelen Beşkaza olarak anılır. Bölgede uzun yıllardır varlığını sürdüren Yörükler konargöçer hayatları ve ağızlarıyla dikkat çekerler. Yörükler uzun süre kapalı bir grup halinde yaşamaları nedeniyle ağız özelliklerinde bazı Eski Türkçe unsurların halen yaşadığı görülmektedir. Bu çalışma Beşkaza Yörüklerinin ağız özellikleri ile kültürel unsurlarını betimlemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde Beşkaza yöresi ve yörükler hakkında genel bilgilendirme yapılarak söz konusu grubun kültürel hayatı verilecektir. Ağıza ait özellikleri betimlemek için Beşkaza'nın Seki, Temel, Söğütlüdere, Gerişburnu, Könteş, Kürdük, Gacak, Döğer, Dont, Karaçulha ile Boğalar köylerinde ağız derlemeleri yapılmıştır. Beşkaza ağzına ait ses bilgisi ve şekil bilgisi özellikleri çalışmanın ikinci bölümünde incelenmiştir. Çalışmanın sonunda ise Beşkaza ağzından derlenen metinlerden hareketle oluşturduğumuz sözlük yer almaktadır. Söz konusu derleme metinlerinin transkribe edilmiş şekli çalışmanın sonunda bulunmaktadır. Anahtar Sözcükler Beşkaza, ağız, yörük, konargöçer
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde bir kültür aktarım aracı olarak kalıp sözler
Bu çalışmanın amacı, kalıp sözlerle ilgili araştırmalara katkıda bulunarak Türkçe öğrenirlerinin iletişimsel yeterliğini ve kültürlerarası etkileşim becerilerini geliştirmeye yardımcı olacak bir veri tabanı oluşturmaktır. Çalışmamızın odak noktasını kalıp sözlerin iletişimsel ve kültürel boyutu ile bunun yabancı dil olarak Türkçe öğretimine yansımaları oluşturmaktadır. Bu çerçevede, öncelikle günümüzün en önemli iletişim kanallarından biri durumundaki sosyal medyada kullanılan kalıp sözler belirlenerek listelenmiştir. İki yıllık bir süreci kapsayan sosyal medya taramasında derlenen kalıp sözler, yabancı dil öğrenirinin ihtiyaçlarıyla uyumlu olarak işlev ve bağlamlarına göre sınıflandırılmıştır. Çalışmamız 5 bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın 1. bölümünde, ilk olarak kültür, dil ve iletişim kavramları, bunların birbiriyle etkileşimi ile kültürel iletişim kavramı üzerinde durulmuş; kültürün yabancı dil öğretimindeki yeri kültürlerarası iletişim çerçevesinde ele alınmıştır. Kültürel farklılıklardan kaynaklanan sorunlar ile kalıp sözlerin kültür aktarımındaki işlevleri irdelenmiştir. Kalıp sözün tanımı ve özellikleri, diğer kalıplaşmış dil birimlerinden farkları üzerinde durulan 2. bölümde, Türkçe ve İngilizce literatürden hareketle "Kalıp söz nedir?" sorusuna cevap aranmıştır. Kalıp sözlerin fonolojik, biçimbilgisel, sözdizimsel, anlamsal ve pragmatik özellikleri üzerinde durulmuştur. Çalışmanın "Genel Bir Bakış" başlıklı 3. bölümünde; oluşturulan "Kalıp Söz Listesi"nden hareketle kültürel değerlendirmeler yapılmıştır. Dinî inanç, yaşam tecrübesi, dünya görüşü ile duygu ve tutumların ifade yollarının kalıp sözlere yansımaları söylem çözümlemesi yöntemiyle ele alınarak yorumlanmıştır. Çalışmanın 4. bölümü "Yabancı Dil Öğretiminde Kalıp Sözlerin Yeri" başlığını taşımaktadır. Bu bölümde kalıp sözlerin yabancı dil öğretimindeki yeri, konuyla ilgili öğretim yöntemleri ile bu konuda Türkçe literatürde yer alan çalışmalar üzerinde durulmaktadır. vii Kalıp sözlerin yabancı dil olarak Türkçe öğretimindeki yerini belirlemede kitap setleri önemli bir göstergedir. Çalışmanın 5. ve son bölümünde tarama ve doküman incelemesi yöntemiyle alanda yaygın olarak kullanılan setlerde yer alan kalıp sözler belirlenerek Diller İçin Avrupa Ortak Öneriler Çerçevesi'ndeki yeterlikler açısından değerlendirilmiştir. Araştırma ve değerlendirmelerin sonunda yabancı dil olarak Türkçe öğretimi alanında kalıp sözlerin iletişimsel ve kültürel işlevlerinden yeterince yararlanılmadığı görülmüştür.
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde akademik yazma öğretimi
Çalışmada sosyal bilimlerin farklı bölümlerinde lisansüstü eğitim gören veya mezun öğrencilerin akademik yazma sorunları ve ihtiyaçları ele alınmıştır. Çalışma kapsamında akademik dilin özellikleri, öğrencilerin akademik yazma sorunları ve üniversitelerin akademik eğitim politikaları değerlendirilmeye çalışılmıştır. Akademik dilin özellikleri dergilerden seçilen 32 makaleyi inceleme yoluyla belirlenmiştir. Bu özellikler doğrultusunda öğrencilerin akademik yazma sorunlarını tespit etmek amacıyla toplam 12 yabancı ve 5 Türk öğrencinin yazılı anlatımları belli ölçütler çerçevesinde incelenip sınıflandırılmıştır. Daha sonra 12 lisansüstü öğrenci ve 4 alan uzmanıyla üniversite öğrencilerinin akademik dil sorunlarıyla ilgili görüşme yapılarak nitel veriler elde edilmiştir. Çalışma sonucunda elde edilen veriler betimsel ve içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Değerlendirme doğrultusunda, yabancı öğrencilerin dil bilgisi, sözcükler ve terimler konusunda yaşadıkları sorunlar, ana dilden aktarımlar ve yetersiz akademik Türkçe öğretimi sonucunda ortaya çıktığı tespit edilmiştir. Yabancı ve Türk öğrencilerin ortak sorunlarının en önemlisi ise akademik dili kullanarak alıcının beklentilerini karşılayabilecek düzeyde akıcı, düz anlamlı ve tutarlı biçimde bir metin oluşturmada güçlük çekmeleridir. Yapılan bu çalışmadan hareketle, yükseköğretim gören öğrencilerin akademik amacına yönelik yazma öğretimi ve ders malzemeleri düzenlenmesi için öneriler sunulmuştur.
Çağdaş Uygurcada kiplik: Dilbilgisel biçim birimler
Bu çalışma, Çağdaş Uygurca kip kategorilerini işlev ağırlıklı betimlemeyi amaçlamaktadır. Tezde kiplik, önermede bildirilenler karşısında konuşurun öznel tutum ve görünüşlerini yansıtan semantik kategori olarak kurgulanmıştır. Kip ise kiplik işaretleyen dilbilgiselleşmiş biçimbirimlerden ibarettir. Tezde ele alınan biçimbirimler, temel kiplik alanlar olan isteme-olasılık ve gereklilik üst başlığı altında sınıflandırılmıştır. Ayrıca isteme kipleri kendi içerisinde emir, gönüllülük, istek ve hipotetik işaretleyici olarak beş alt başlığa bölünmüştür. Bu başlıklandırma sırasında, ilgili biçimbirimler çok anlamlı olarak kurgulansa da baskın semantik özellikleri ön plana çıkarılmıştır. Buna ek olarak belirli tipolojik özellikler kullanılmaya gayret gösterilmiştir. Ayrıca tezde, Çağdaş Uygurca kip kategorilerini doğru betimleyebilmek için art-zamanlı verilerden yararlanılmıştır. Çok kısıtlı olmakla birlikte, tezin kaynak dilinin Türkçe olması ve Çağdaş Uygurcayla Türkçenin akraba diller olmasından dolayı iki dildeki veriler karşılaştırılmıştır. Tezin amacı, kiplik gibi sınırları çizilmesi zor bir alanda biçimsel bir yön belirlemek ve Çağdaş Uygurcada kip kategorileri için temel bir model oluşturmaktır. Bu bağlamda tez, giriş niteliğinde okunmalıdır.
Ankara ağızlarında zarf-fiil cümleleri
Bu çalışmada; Ankara ağızlarında zarf-fiilli parçalarla kurulan yan cümle tipleri, sözdizimsel düzeyde ele alınmaya çalışılmıştır. Zarf-filli parçalar; belirli eklerin fiil tabanına eklenmesiyle oluşturulur, ana cümleye bağımlı durumdadır ve onu farklı anlamsal yönlerden tamamlayarak belirteç görevi üstlenir. Genel olarak Türkiye Türkçesi üzerinden ele alınan bu kavram, ağızlar çerçevesinde yeterli ilgiyi görmemektedir. İlgili konu bu çalışmada ağızlar bağlamında ele alınmaktadır. Ankara ağızları çerçevesinde, zarf-fiillerle kurulan yan cümlelerin, temel cümleyle kurdukları anlamsal ve sözdizimsel ilişkiler çalışmanın temel konusunu oluşturmaktadır. Tezin örneklem evrenini Prof. Dr. Nurettin Demir ve ekibi tarafından yürütülen ANADOK (Ankara Ağızları Dokümantasyonu) adlı TÜBİTAK projesi kapsamında Ankara'nın ilçe ve köylerinden elde edilen veriler oluşturmaktadır.