Türkiye'de okuma (D)evrimi kitaplar, okurlar ve çeviri üzerine bir araştırma: 1840-1940

Bu çalışma Osmanlı-Türk toplumun 1840-1940 yılları arasında yaşadığı ?okuma devrimi?nde çevirinin öncü rolünü inceler. Araştırmanın odağına çeviri yoluyla Türk dizgesine girdikten sonra kısa sürede hızlı bir şekilde popülerleşen ve okur kitlesinin oluşmasına ivme kazandıran romanlar alınmıştır. 1840- 1940 yılları arasında okurların ne okuduklarını ve bunları nasıl seçtikleri, gördükleri ve okuduklarını keşfetmeyi amaçlayan bu çalışma, okurlar ve okuma alışkanlıkları ile ilgili üretim, pazarlama ve tüketimden oluşan üç aşamalı bir araştırma yapısı üzerine kurulmuştur. Üretim aşaması için, 1840- 1940 yılları arasında basılan yerli ve çeviri romanlardan oluşan bir katalog hazırlanmıştır. Bu katalogdaki bibliyografik veriler üzerinde yapılan inceleme, çeviri eserlerin toplam sayı içinde oldukça büyük bir orana (%46) sahip olduğunu göstermektedir. Bu yüksek oran çevirinin okuma devriminde oynadığı yapıcı rolü gösteren güçlü bir veridir. Kataloglarda, gazetelerde ve dergilerde basılan reklamlar, hem üretim ve tüketim aşamaları arasındaki bağlantıyı göstermek hem de tarihsel bağlamı yansıtarak yerli ve çeviri romanların nasıl pazarlandığını göstermek amacıyla kullanılmıştır. Çeviri roman reklamlarının sayıca çok olması tezin temel savlarından biri olan çevirinin okurlar arasındaki popülerliğini destekler niteliktedir. Tüketim aşaması okur mektupları, yaşamöyküsel anlatılar ve görsel malzemeler ışığında incelenmiştir. Bu malzemeler okurların sürece etkin katılımlarını ve üretim ve pazarlama sürecinde aynı zamanda hem etkin hem de edilgin rol oynadıklarını göstermek açısından önemlidir.