İkinci Dünya Savaşı'nda Türk-İngiliz ilişkileri: Stratejiler ve öncelikler (1939-1945)

1939-1945 yılları, dünyanın kaçınılmaz şekilde Müttefik ve Mihver olarak bir ayrışmaya uğradığı olağanüstü yıkıcı bir deneyim olan İkinci Dünya Savaşı'na işaret eder. Yükselişe geçen Alman ve İtalyan Faşizmine karşı, Büyük Britanya ve ABD batılı demokrasileri Komünist Sovyetler Birliği ile ittifak kurmuşlardır.Ancak, Türkiye, Birinci Dünya Savaşı'nın travmasını yaşamış, çökmüş bir Osmanlı İmparatorluğu'nun yükünü sırtlamış ve uluslararası güçlerin toprağını işgal etmelerine karşı bir kurtuluş savaşı vermiştir. Aynı zamanda, prensipleri Batı demokrasileriyle aynı çizgide olan Cumhuriyetçi bir ulus devlet kurmuştur. Türkiye Cumhuriyeti, İkinci Dünya Savaşı tehdidi ile karşı karşıya kaldığında, yorgun, askeri ve ekonomik kaynakları yetersiz ve kesinlikle ulusal toprak bütünlüğü tehdit edilmedikçe bir sıcak savaşa girmeme kararlılığındadır. Türk siyasetinin temelinde, ulusal toprak bütünlüğünü koruyarak yaşamını sürdürme kararlılığı vardır.ABD uzakta, tecrit edilmiş ve her türlü tahripten korunmuş konumdadır. Muazzam bir ekonomik ve askeri vurucu güce sahiptir. Sovyetler Birliği, doğudan ve batıdan, Almanya ve İtalya ise batıdan ve güneyden Türkiye'ye karşı bir tehdit potansiyeli oluşturmaktadırlar. Bu nedenle, Türkiye ve Britanya arasında oluşan belirsizlik ortamı, II. Dünya Savaşı boyunca üç aşamada değişkenlik gösteren bir çizgiye işaret eder.Türk Ulusal Kurtuluş Savaşı'ndan sonra, Batı Demokrasisini rol model alan Türkiye, 1939-1941 yılları boyunca Britanya ile yakın bir ittifak ilişkisine girmişken, 1941 ve 1942 yıllarında, önce Nazi Almanyası ile saldırmazlık antlaşması yapmış ve Alman destekli Sovyet karşıtı milliyetçilik hareketlerinin canlanmasıyla Faşist Almanya'ya giderek yaklaşmıştır. İngilizler, bu dönemde uzun müzakereler yaratma prensiplerine dayalı güncelleştirilmiş bir `yatıştırma' siyaseti gütmüşlerdir. 1943-1945 yıllarını oluşturan üçüncü dönemde ise, Türkiye, İngiltere ve Müttefiklerin artan başarılarıyla birlikte İngiltere'ye tekrar yakınlaşmıştır. Türkiye, 1945 yılında, savaş sona ererken İngiltere'nin ısrarcı tutumu ile savaş sonrası görüşmelerden soyutlanmamak için Almanya'ya savaş ilan etmiştir.