Türkiye ve Almanya'da hazırlanan sosyal inceleme raporlarının sistem kuramı bağlamında analizi

Sosyal hizmet uygulamalı bir bilim olarak çeşitli kuramlardan faydalanmaktadır. Bu kuramlardan birini de sistem kuramı oluşturmakta ve uygulamaya katkı sunmaktadır. Bu çalışma da bu bilgiden hareketle sosyal inceleme raporlarını kuramsal yönden ölçen bir çalışmanın olmayışına dayanmaktadır. Araştırma sorusu sosyal hizmet uygulamalarının bir çıktısı olan sosyal inceleme raporlarında sistem kuramının kullanılıp kullanılmadığını, alt sorusu da Türkiye ve Almanya'da hazırlanan sosyal inceleme raporlarının benzerlik ve farklılıklarını ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Söz konusu amaçla bu çalışma, nitel araştırmayla temellendirilmiş ve Türkiye ve Almanya'da sosyal hizmet uzmanlarınca hazırlanmış olan çocuk, genç, yaşlı, engelli, aile, kadın, evde bakım, rehabilitasyon, velayet ve koruyucu aile alanlarındaki 20 sosyal inceleme raporu, doküman incelemesi yöntemiyle sistem kuramı bağlamında değerlendirilerek analiz edilmiştir. Araştırmanın bulgularını desteklemesi açısından Türkiye ve Almanya'da hizmet sunan 10 sosyal hizmet uzmanının sistem kuramı ve sosyal hizmet üzerine görüşleri de değerlendirilmiştir. Doküman incelemelerinde her iki ülkenin karşılaştırılmasına dayanan bulgulara göre çıkan benzer sonuç, sosyal hizmet uzmanlarının bireyin etkileşimde bulunduğu sistemleri bütün olarak ele alarak müdahalelerde bulundukları yönündedir. İki ülkenin farklılıkları noktasında ise Türkiye'deki uygulayıcıların sosyal inceleme raporlarında sıklıkla "sosyal hizmet alanyazınına" atıfta bulundukları, karar verme sürecinde "bütüncül değerlendirme" kavramına vurgu yaptıkları anlaşılmıştır. Almanya'daki uygulayıcıların sosyal inceleme süreç yönetiminde inisiyatif kullandıkları, formel sistemlerle etkileşimlerini rapora yansıttıkları, incelemenin hane dışı mekânlarda da gerçekleştiği ve müracaatçılar üzerinde betimleme yaptıkları anlaşılmıştır. Görüşmelerden elde edilen bulgular, her iki ülkede de sosyal hizmet uzmanlarının bireyin ve ailenin iyilik halini önceleyerek sistem bakış açısını raporlarına yansıttıkları, karar alma ve değerlendirme süreçlerinde sistem kuramından faydalandıkları yönünde olmuştur. Çalışmanın bütünsel sonucu ise sistem kuramı bilgisinin kullanıldığı bir sosyal inceleme raporunun müracaatçıların değerlendirilmesi ve onlar için etkin bir müdahale gerçekleştirilmesinde bütüncül bir bakış sunarak doğru karar almaya fayda sağladığını ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Sosyal Hizmet, Sistem Kuramı, Sosyal İnceleme Raporu, Türkiye, Almanya