Türkiye ve Almanya ortaöğretim İngilizce öğretim programlarının, ders kitaplarının ve öğretim uygulamalarının kapsayıcı eğitim bağlamında karşılaştırılması

Bu çalışma ile Türkiye ve Almanya'nın ortaöğretim İngilizce dersi öğretim programlarının ve ders kitaplarının kapsayıcı eğitim bağlamında incelenmesi ve karşılaştırılması, ayrıca söz konusu ülkelerde görev yapan ortaöğretim İngilizce öğretmenlerinin ortaöğretim İngilizce dersi öğretim programına, ders kitabına ve kapsayıcı öğretim uygulamalarına yönelik görüşlerinin ve deneyimlerinin belirlenmesi ve karşılaştırılması amaçlanmıştır. Araştırma nitel araştırma desenlerinden iç içe geçmiş çoklu durum deseni kullanılarak yürütülmüştür. İnceleme için seçilen dokümanları Türkiye ve Almanya'nın Kuzey Ren Vestfalya Eyaletindeki ortaöğretim İngilizce dersi öğretim programları ve ders kitapları oluşturmaktadır. Araştırmada örneklem alınmıştır. Örneklemin belirlenmesinde ise amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2023-2024 eğitim-öğretim yılında 7'si Türkiye'de ve 7'si Almanya'da görev yapan toplam 14 ortaöğretim İngilizce öğretmeni oluşturmaktadır. Verilerin toplanması sürecinde ise doküman analizi ve görüşme tekniğinden yararlanılmıştır. Elde edilen veriler, betimsel ve içerik analizi birlikte kullanılarak analiz edilmiştir. Analiz sürecinde ayrıca nitel veri analizi programı MAXQDA 2020 paket programı kullanılmıştır. Araştırma sonucunda kapsayıcılık açısından Türkiye'deki programda yer alan toplam 322 kazanımdan 26'sı yani kazanımların %8,1'inin kapsayıcı eğitimle ilişkili iken, Almanya'daki programda 117 kazanımdan 21'i yani kazanımların %17,9'unun kapsayıcılığa yönelik olduğu ortaya çıkmıştır. Türkiye'deki İngilizce programda yer alan kapsayıcılık ile ilgili kazanımlar içerisinde en çok farklılıkları tanımaya, en az farklılıklarla etkileşim boyutuna yönelik kazanımların olduğu tespit edilmiştir. Almanya programında ise tam tersi en çok farklılıklarla etkileşim boyutuna yönelik, en az ise farklılıkları tanıma boyutuna yönelik kapsayıcılık ile ilgili kazanımların olduğu ortaya çıkmıştır. Bununla birlikte Türkiye'deki programda kapsayıcı eğitimin alt boyutlarına yer verildiği ancak belirli bir derinlikten yoksun olduğu; Almanya'daki programda ise kapsayıcı eğitimin sadece bazı alt boyutlarına yer verildiği ancak bunun derinlemesine işlendiği görülmüştür. İncelenen ortaöğretim İngilizce ders kitaplarında ise görsel ve yazılı ifadelerde "dil ve etnik köken farklılığı"nın her iki ülkede de en çok rastlanılan kapsayıcılık alanı olduğu görülmüştür. Elde edilen bulgular, ders kitaplarının, kapsayıcı eğitim bağlamında farklılıklara duyarlılık yönüyle daha kapsayıcı ve dengeli bir şekilde düzenlenmesine, daha kapsayıcı ve farklılaştırılmış yaklaşımların geliştirilmesine olan ihtiyacı ortaya koymuştur. Türkiye ve Almanya'da görev yapan ortaöğretim İngilizce dersi öğretmenlerinin görüşlerine ait bulgulardan elde edilen sonuçlara göre ise öğretmenlerin kapsayıcı eğitim konusunda bilgi ve deneyim sahibi oldukları, kapsayıcı eğitimin tanımına yönelik yaptıkları açıklamaların "çeşitliliğe duyarlılık", "fırsat eşitliği" ve "ayrımcılıkla mücadele" olmak üzere üç alt tema etrafında toplandığı, ancak öğretmenlerin neredeyse tamamının kapsayıcı eğitimin amacının uygulamadan oldukça uzakta olduğunu belirttikleri görülmüştür. Ayrıca Türkiye'de görev yapan öğretmenlerin çoğunluğu öğretim programının, kapsayıcı eğitim açısından uygun olduğunu, Almanya'da görev yapan öğretmenlerin çoğunluğu ise öğretim programının yetersiz olduğunu belirtmişlerdir. İki ülkede görev yapan öğretmenlerin çoğunluğu ortaöğretim İngilizce ders kitaplarını ise kapsayıcı eğitim açısından yetersiz bulduklarını ifade etmişlerdir. Öğretmenlerin etkili ve verimli kapsayıcı eğitime yönelik önerileri ise "eğitim sistemine yönelik öneriler", "okula yönelik öneriler", "öğretim uygulamalarına yönelik öneriler" ve "velilere yönelik öneriler" olmak üzere dört alt tema altında toplanmıştır.