Türkiye'de bankacılık ürünlerinin kullanımının kayıt dışı ekonomiye etkisi

Kayıt dışı ekonomi, özellikle gelişmekte olan ülkelerin en önemli problemlerinin başında gelmektedir. Kayıt dışı ekonomi, devletler açısından vergi kaybı anlamına gelmektedir. Bu nedenle de önlenmeye çalışılan bir problem olarak görülmektedir. Kayıt dışı ekonomi bankacılık sektörü ile sıkı ilişkiler içerisindedir. Bir ekonomik faaliyet ne kadar bankacılık sistemi aracılığı ile yapılırsa, o kadar kayıt altına alınır ve işlemler arkasında izler bırakır. Buna karşılık nakit para ile yapılan işlemlerin takibi neredeyse imkansızdır. Dolayısıyla ödeme işlemlerinin bankacılık kanalıyla yapılması, kayıt dışı ekonominin önlenmesinde başlıca araçtır. Bu çalışmada bankacılık ürünleri kullanımının kayıt dışı ekonomi üzerindeki etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla banka kartı, kredi kartı, ATM, POS cihazı, mobil bankacılık, internet bankacılığı kullanımının kayıt dışı ekonomi üzerindeki etkisi incelenmiştir. Çalışmada 2002-2016 dönemine ait kayıt dışı ekonomi büyüklükleri yıllık, 2002M01-2016M04 dönemine ait Türkiye'deki banka kartı, kredi kartı, ATM ve POS sayısı aylık, 2006Q2-2016Q1 dönemine ait internet bankacılığı kullanan aktif müşteri sayısı çeyreklik, 2011Q1-2016Q1 dönemine ait mobil bankacılık kullanan aktif müşteri sayısı çeyreklik olarak kullanılmıştır. Enflasyon verisi modele bağımsız kontrol değişken olarak 2002-2016 yılları arasında aylık olarak TCMB'den elde edilerek dahil edilmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre; banka kartı, kredi kartı, ATM ve internet bankacılığı kullanımlarının kayıt dışı ekonomi üzerinde anlamlı bir etkisi bulunmaktadır. Buna karşılık POS cihazı ve mobil bankacılık kullanımının kayıt dışı ekonomi üzerinde anlamlı bir etkisi bulunmamaktadır. Banka kartı, kredi kartı ve internet bankacılığı kullanımının kayıt dışı ekonomi üzerinde negatif ve anlamlı bir etkisi, ATM kullanımının ise kayıt dışı ekonomi üzerinde pozitif ve anlamlı bir etkisi bulunmaktadır. Banka kartı, kredi kartı ve internet bankacılığı kullanımının 2. Polinom katsayısının 2. polinom dönemi boyunca kayıt dışı ekonomiyi azalttığı, ATM kullanımının 2. Polinom katsayısının 2. Polinom dönemi boyunca kayıt dış ekonomiyi arttırdığı görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Bankacılık, Bankacılık Ürünleri, Kayıt Dışı Ekonomi, MIDAS, Türkiye Ekonomisi.