Türkiye'de bütçe açıkları ve dış borçlanmanın politik ekonomisi

Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler veya benzer gelişmişlik düzeyine sahip ülkeler arasında ekonomik olarak sürdürülebilirlik, büyüme, kalkınma açısından bazı farklılıklar görülmektedir. Ülkeler arasında gözlemlenen bu ekonomik gelişmişlik farklılıklarının makroekonomik dinamiklerini açıklamaya yönelik geleneksel yaklaşımların yetersiz kalması 1990'lı yıllardan sonra politik ve kurumsal faktörleri dikkate alan kurumsal iktisat yaklaşımının gelişmesine yol açmıştır. Bu çalışmada Türkiye'de bütçe açığı ve dış borçlanma üzerinde politik ve kurumsal faktörlerin etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu iki makroekonomik kavramın politik ve kurumsal faktörlerden nasıl ve ne yönde etkilendiği çalışmanın odak noktasını oluşturmaktadır. Çalışmada öncelikle bütçe açığı ve dış borçlanma, politik ve kurumsal faktörler kavramsal çerçevede incelenmiş, Türkiye özelinde ekonomik göstergeler bu bağlamda değerlendirilmiştir. Çalışmanın son kısmında Türkiye açısından durum 1990-2020 dönemlerini kapsayan yıllık veriler ile Stata 17 programı kullanılarak, ARDL modelleme yöntemiyle eşbütünleşme analizi ve aynı yaklaşımın hata düzeltme modeli uygulanarak test edilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre; ekonomik özgürlük, demokrasi, para birimi ve fiyat istikrarı, Guidotti-Greenspan oranı değişkenlerinin bütçe açığının ve brüt dış borcun gayrisafi milli hasılaya oranı üzerinde etkisinin olduğu test edilmiştir. Bu değişkenlerden ekonomik özgürlük ve para birimi ve fiyat istikrarındaki artışlar bütçe açığının gayrisafi milli hasılaya oranına azaltıcı yönde etki ederken, Guidotti Greenspan oranı ve demokrasi endeksindeki artışlar artırıcı yönde etki etmiştir. Brüt dış borcun gayrisafi milli hasılaya oranına, ekonomik özgürlük ve Guidotti-Greenspan oranındaki artışlar azaltıcı yönde etki ederken, para birimi ve fiyat istikrarı ve demokrasi değişkenlerindeki artışlar artırıcı yönde etki etmiştir