Türkiye'de cari açığın dinamikleri (2003-2019)

Cari işlemler hesabındaki açıklar bir ekonomide üretimden daha çok harcama yapıldığını göstermenin yanında ekonominin dışa bağımlılığını dolayısı ile dış şoklara karşı kırılganı artırır. Bu nedenle cari işlemler hesabında açık oluşturan nedenleri ortadan kaldıracak politikaların uygulanması makroekonomik dengenin ve istikrarlı büyümenin sağlanması için zorunludur. Buradan hareketle bu tez çalışmasında Türkiye'de cari işlemler hesabında açık oluşturan faktörlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Böylece cari işlemler dengesinin sağlanmasına yönelik olarak uygulanacak politikaların tasarım sürecine katkı sunulması hedeflenmiştir. Çalışma kapsamında, kamu bütçe açığı, tasarruf yatırım açığı, döviz kuru, milli gelir, dış borç ve üretim girdisi ithalatının cari işlemler hesabındaki açıklara etkisi ayrı ayrı altı farklı modelde araştırılmıştır. Bunun için değişkenlere ait 2003 ile 2019 yılları arasındaki çeyrek dönemlik veriler Johansen Eşbütünleşme ve Granger Nedensellik Testleri kullanılarak analiz edilmiştir. Ekonometrik sonuçlar kamu bütçe açığı ile döviz kurunun cari işlemler hesabı üzerinde bir etki yaratmadığını göstermiştir. Öte yandan, tasarruf yatırım açığı, dış borç ve üretim girdisi ithalatından cari işlemler hesabındaki açığa doğru bir nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir. Ayrıca mili gelir ve dış borç ile cari işlemler hesabındaki açık arasında çift yönlü bir nedensellik bulunmuştur. Ampirik bulgular Türkiye'de özel kesimin cari açığa yol açacak şekilde, yatırımları gerçekleştirirken üretim girdilerini ithal ettiğini ve finansman kaynaklarını da dış borç ile yurt dışından sağladığını ortaya koymaktadır. Buna göre Türkiye'de cari açıklar yabancı finansmanla yapılan girdi ithalatı ile gerçekleştirilen yatırım harcamalarından kaynaklanmaktadır. Bu durum aynı zamanda üretim ve büyüme sürecinin cari açığa dayalı olarak gerçekleştiğini göstermektedir. Cari açık ile milli gelir arasındaki çift yönlü nedensellik ilişkisi bu durumu teyit etmiştir. Böylece Türkiye'de cari açıkları kapatmak ve sağlıklı bir büyüme stratejisi oluşturmak için yurt içinde girdi ithalatını ikame edecek yeni sektörlerin geliştirilmesine ihtiyaç vardır. Anahtar Sözcük: Cari Açık, Tasarruf Açığı, Girdi İthalatı, Dış Borç, Milli Gelir