Türkiye'deki ilaç kullanım özelliklerinin 2013-2023 yılları arasındaki değişiminin incelenmesi

Bu yüksek lisans tezinde, Türkiye'de 2013-2023 yılları arasında ilaç kullanımının zamansal değişimi ve toplumun dijital arama davranışları incelenmiştir. Araştırmada, Sağlık Bakanlığı'nın resmi sağlık istatistikleri ile Google Trends tabanlı dijital arama verileri bir araya getirilerek kas-iskelet sistemi, sindirim sistemi, solunum sistemi, kardiyovasküler sistem ve antienfektif ilaç gruplarına ait tüketim eğilimleri kapsamlı şekilde analiz edilmiştir. Satış hacmi, satış değeri, günlük tüketim gibi değerler ile semptom ve tedavi odaklı arama terimlerinin yıllık Google Trends skorları arasındaki ilişkiler, parametrik ve parametrik olmayan korelasyon analizleriyle değerlendirilmiştir. Çalışmada elde edilen bulgular, dijital arama ilgisinin, özellikle hedefe yönelik semptom ve tedavi terimlerinde, gerçek ilaç tüketim verileriyle yüksek düzeyde ilişkiye sahip olduğunu ortaya koymuştur. Örneğin, "kas gevşetici" arama ilgisi ile ilaç satış değeri arasında ρ=1,000; p<0,01 düzeyinde, "mide ilacı" ile satış hacmi arasında r=0,977; p<0,001, "astım ilacı" ile günlük tüketim arasında r=0,973; p<0,001 anlamlı korelasyonlar bulunmuştur. "Tansiyon ilacı" ile satış hacmi arasında r=0,98; p<0,001 olarak oldukça yüksek korelasyon saptanmıştır. "Antibiyotik" arama ilgisi ile yıl değişkeni arasındaki korelasyon ise r=0,945; p<0,001 olarak bulunmuştur. Buna karşılık, genel ve akademik terimler çoğunlukla düşük veya negatif korelasyonlar göstermiştir. Bu bulgular, Google Trends gibi dijital kaynakların sağlık politikalarının proaktif şekilde oluşturulmasında, ilaç talebinin öngörülmesinde ve erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesinde klasik sağlık istatistiklerine güçlü bir tamamlayıcı olabileceğini göstermektedir. Dijital arama verilerinin hızlı adaptasyon kabiliyeti, toplumda ortaya çıkan ani sağlık tehditlerinin ve taleplerin gerçek zamanlı izlenmesi açısından yenilikçi bir izleme perspektifi sunmaktadır.