Türkiye'deki mülteci erkeklerin Suriye iç savaşında maruz bırakıldıkları şiddetin iyilik hallerine etkisi: Karma desen araştırması

Amaç: Bu çalışma, Suriyeli erkek mültecilerin çatışma ortamlarında maruz bırakıldıkları şiddetin; sosyal problem çözme becerileri, sosyal ilişkileri ve yaşam doyumu üzerinden iyilik hallerine etkisini karma yöntemle incelemeyi amaçlamaktadır. Yöntem: Bu çalışma, nicel araştırma yöntemi ile nitel araştırma yönteminin birlikte kullanıldığı karma araştırma yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. Nicel araştırmanın örneklemini, kartopu örnekleme yöntemi ile ulaşılan 25 - 45 yaş aralığındaki 500 Suriyeli erkek mülteci oluşturmaktadır. Nicel araştırma için, Savaş Travmasına Maruz Kalma Ölçeği, Sosyal İlişkiler Ölçeği, Sosyal Problem Çözme Envanteri-Kısa Form ve Yaşam Doyumu Ölçeği kullanılmıştır. Nicel verilerin analiz sürecinde, doğrulayıcı faktör analizi, fark analizleri, korelasyon analizi ve aracılık analizi tekniklerinden yararlanılmış; değerlendirmeler SPSS 25, SPSS PROCESS makrosu ve AMOS 24 programları aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Nitel araştırmada ise amaçlı örnekleme yöntemi kullanılarak İstanbul, Adana ve Gaziantep'te yaşayan çatışmalarla bağlantılı şiddet maruziyeti bulunan 14 Suriyeli erkek mülteci örneklemi oluşturulmuştur. Nitel araştırma için, araştırmacı tarafından oluşturulan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Nitel verilerin analizinde görüşmeler kodlanarak analiz edilmiş; değerlendirmeler MAXQDA 24 programı aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Bulgular ve Sonuç: Nicel verilerin bulguları, katılımcıların ortalama yaşam doyumu puanının 2,18 ve çatışmalarla bağlantılı şiddete maruz kalma puanının 1,61 olarak belirlendiğini göstermiştir. Bulgular, şiddete maruz kalmanın yaşam doyumu, aile ve arkadaşlık ilişkilerini negatif ve anlamlı yönde; probleme olumlu yönelimi ise pozitif ve anlamlı yönde etkilediğini tespit etmiştir. Ayrıca, probleme olumlu yönelim ile aile ve arkadaşlık ilişkilerinin yaşam doyumunu pozitif ve anlamlı yönde doğrudan etkilediği görülmüştür. Aracılık analizleri, şiddete maruz kalmanın yaşam doyumu üzerindeki direkt negatif etkisinin, probleme olumlu yönelim aracılık etkisiyle pozitif yönlü baskılayıcı bir aracı rolü gösterdiğini ortaya koymuştur; bu, travmanın aynı zamanda bireyin problem çözme kapasitesini tetikleyerek olumsuz etkiyi baskıladığına işaret etmektedir. Buna ek olarak şiddete maruz kalmanın yaşam doyumu üzerindeki etkisinde aile ve arkadaşlık ilişkilerinin de kısmi aracı rolüne sahip olduğu bulunmuştur. Bu sonuçlar, şiddetin yaşam doyumunu düşürdüğünü, ancak sosyal destek (aile/arkadaş) ve bilişsel dayanıklılık (probleme olumlu yönelim) mekanizmalarının bu olumsuz etkiye karşı koruyucu bir rol oynadığını göstermektedir. Nitel verilerin analizi sonucunda altı (6) tema ve on üç (13) alt tema belirlenmiştir. Bu temalar, Suriyeli erkek mültecilerin savaş öncesi yaşamlarından başlayarak çatışma dönemindeki şiddet maruziyetlerini, göç süreçlerini, şiddet sonrası sosyal ilişkilerini, Türkiye'de karşılaştıkları sosyal sorunları ve baş etme stratejileri ile gelecek kaygı ve planlarını kapsamaktadır. Çalışma; bu temalar altında, katılımcıların savaş sırasında gözaltı, işkence ve yakın kayıpları gibi ağır şiddet deneyimlerine maruz kalmaları ve savaş ortamında birçok zorlukla mücadele etmelerinin yanı sıra, göç yolculuğunda da şiddet maruziyetinin devam ettiğini ortaya koymuştur. Göç sonrası Türkiye'de ise ırkçılık, ayrımcılığa maruz kalma, dil bariyeri, işsizlik, maddi sıkıntılar ve yasal statü belirsizliği gibi yeni zorluklar gündeme gelmiş; katılımcıların karşılaştıkları sorunlarla ilgili farklı başa çıkma stratejileri benimsedikleri tespit edilmiştir. Bu koşullar, sosyal ilişkilerin kırılmasına neden olmuş; birçok kişi, aile ve arkadaş çevresiyle bağlarının zayıfladığını veya yaşadıklarını paylaşamadıklarını belirtmiştir. Elde edilen bulgular, Suriyeli erkek mültecilerin maruz bırakıldıkları şiddetin iyilik hallerini yalnızca geçmiş bir travma olarak değil, aynı zamanda içinde bulundukları sosyal ve ekonomik koşulları da kapsayan çok boyutlu bir süreç olarak etkilediğini göstermektedir. Bu bağlamda, ekolojik sistem kuramı ve dayanıklılık yaklaşımı ışığında sosyal destek ağlarının güçlendirilmesi ve problem çözme becerilerinin artırılması, mültecilerin genel psikososyal uyumlarını geliştirmede kritik bir rol oynayacaktır.