Türkiye'deki mülteci kadınların göçmenlik ve kadınlık deneyimleri: Eskişehir'de Afgan göçmen kadınlar

Uluslararası göç hareketinde Afganistan, 7 milyon göçmenle dünyanın en fazla göç veren 10. ülkesidir. İran ve Pakistan başta olmak üzere çeşitli ülkeler ve Türkiye Afgan göçüne ev sahipliği yapmaktadır. Türkiye'deki Afganlar, 118 bin 079 kişiyle Suriyelilerden sonra ikinci en büyük yabancı uyruklu grup olarak sığınmacı statüsünde uydu kentlere yerleştirilmektedir. Eskişehir, 8 binden fazla Afgan sığınmacının yaşadığı bir uydu kenttir. Afgan göçünün yarısını oluşturan farklı kimliklere sahip Afgan kadınların göç deneyimi, toplumsal cinsiyet, etnisite ve sınıfsallık ilişkileri bağlamında ele alınmaktadır. Peştun, Tacik, Özbek ve Hazara olmak üzere toplamda 20 Afgan sığınmacı kadınla görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Nitel araştırma yönteminin benimsendiği çalışmada temalar ve kategorilerin oluşturulmasında Crenshaw'ın farklı kesişimsellik modellemesi temel alınmıştır. Tüm etnik ve farklı gelir gruplarından gelen kadın katılımcılar için kadın olmak ve erken yaşta evlenmek geleneksel kadınlık kimliğinin ön kabulüdür. Kadın göçü bağlamında göçün öznesi olarak Tacik kadınlar bağımsız katılımda karar verici konumlarıyla diğerlerinden ayrışmaktadır. Patriyarka egemenliğinde kadınlığı inşa eden Peştun, Tacik ve Hazara kadınlar kendi yerel ve etnik kimliklerine eleştirel bakarken, Özbek kadınlar genellikle geleneksel kadınlık rolleri ve iş bölümünde daha muhafazakâr ve kabullenicidirler. Kamusal alan deneyimleri bağlamında ise Şia Hazara kadınların kültürel değişimleri özellikle eğitim ve istihdama katılımlarını artırarak, geleneksel rollere ve baskılara dirençlerini artırmaktadır. Sığınmacı Afgan kadınların yerel geleneksel cinsiyetçi kodlara kısmen eleştirel bakabilseler de cinsiyetçi kodlar etnik, geleneksel ve kültürel patriyarkal değerlerle çevrelenmeye devam etmektedir. Sığınmacılık statüsünün belirsizliğinde Türkiye'de kalış süresi uzadıkça cinsiyete dayalı baskılar ve sınıfsal kesişimsellikler yoksul yaşamla birlikte tüm katılımcı Afgan kadınların üzerindeki patriyarkal baskıları ve gelecek kaygısını farklı düzlemlerde daha da artacak gibi görünmektedir. Anahtar Kelimeler: Afgan Göçü, Afgan Kadınlar, Sığınmacılık, Kesişimsellik Yaklaşımı, Crenshaw Modeli, Türkiye, Eskişehir.