Türkiye'deki vergi affı uygulamalarına vergi müfettişlerinin bakış açısı

Dengeli bir bütçe ekonomik istikrarın sağlanması açısından son derece önemlidir. Günümüzde ekonomik, sosyal ve stratejik birçok sebeple devletlerin harcamaları sürekli artmaktadır. Devletlerin artan harcamalarını finanse etmek için başvurduğu temel gelir kaynağı ise vergilerdir. Beyan esasına göre vergilemenin başarısı ise toplumun vergi bilinci ve ahlakına sahip olmasına bağlıdır. Bununla beraber vergi beyanlarının doğruluğunu araştırmak ve denetlemek de beyan ilkesine dayalı vergilemeden istenilen sonuçların alınması için son derece önem arz etmektedir. Gelir kaynağı yaratmak veya tahakkuk eden vergilerin tahsilini kolaylaştırmak amacıyla kendi içinde farklı uygulama yöntemlerini içeren vergi aflarına Türkiye'de sıklıkla başvurulmaktadır. Temelde bütçe açıklarının finansmanını ve ekonominin bulunduğu dar boğaz sebebiyle vergisini ödeyemeyen mükelleflere devletin bir kısım alacağından vazgeçerek ödeme kolaylığı sağlamak için ortaya konulan bu uygulamaların ekonomik ve mali sebepleri dışında sosyal ve siyasi sebepleri olduğu da bilinmektedir. Ancak söz konusu uygulamalar birçok kesim tarafından eleştiri konusu yapılmaktadır. Bu çalışmada ödenmesi gereken verginin doğruluğunu araştırmak ve tespit etmek maksadıyla vergi incelemesi yapan vergi müfettişlerinin vergi afları ve uygulama yöntemlerine ilişkin görüş, öneri ve tenkitleri araştırılmıştır. Bu yönü ile vergi müfettişlerinin temel görevi olan vergi incelemesindeki, maksadın, ödenmesi gereken verginin doğruluğunu araştırmak olduğu düşünüldüğünde, hem devletin hem de mükelleflerin haklarını gözeten bir süreç yürütmektedirler. Dolayısıyla, devlet ve mükellefler arasında adeta bir hakem edasıyla vergi incelemesi yürüten vergi müfettişlerinin, konu hakkındaki düşüncelerinin önemini daha da artırmaktadır. Bu sebeple araştırmada ölçüt örnekleme yöntemi ile 10 vergi müfettişi seçilmiştir. Vergi afları ile ilgili durumun tespiti için araştırmada nitel yöntemlerden durum çalışması tekniği kullanılmıştır. Katılımcılar ile sekiz sorudan oluşan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak durum ile ilgili görüşleri alınmıştır. Katılımcıların görüşleri nitel araştırma tekniklerinden görüşme (mülakaat) yöntemiyle derlenmiş ve analiz edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda çıkarılan vergi aflarının vergi adaletine zarar verdiği, zaman aralığının çok sık olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Türkiye'de uygulanan vergi af kanunlarının uygulama yöntemlerinden özellikle matrah artırımı ve işletme kayıtlarının düzeltilmesi yöntemlerinin denetimi önemsiz kıldığı; bu durumun da müfettişlerin mesleki motivasyonlarına olumsuz yönde etkilediği ortaya konulmuştur.