Türkiye'de doğrudan yabancı yatırım ve diş ticaret ilişkisi: Eşbütünleşme ve nedensellik analizi

Yirminci yüzyılın son çeyreğinde, küreselleşmenin artan etkisiyle, doğrudan yabancı yatırımların (DYY) gerek gelişmiş gerekse de gelişmekte olan ülkeler için ekonomik büyüme ve kalkınma açısından büyük bir etkiye sahip olduğu ve bu etkinin zamanla arttığı gözlenmektedir. Günümüzde ise özellikle gelişmekte olan ülkelerin ekonomik kalkınma açısından gerekli olan yatırımları gerçekleştirebilecek sermaye birikimi yetersizliğine bir çözüm olarak görülmesinin yanı sıra, özellikle ev sahibi ülkeye sağladığı avantajlar dolayısıyla ülkenin ekonomik büyüme ve kalkınma, rekabet gücü, bilgi kullanımı ve teknoloji alanlarında ilerlemesine fırsat yaratan önemli makroekonomik faktörler arasındadır. Bu bağlamda çalışmada, Türkiye için 1980-2022 dönemi verileri kullanılarak doğrudan yabancı yatırım ile dış ticaret ilişkisi, Johansen Eşbütünleşme, Granger ve Toda-Yamamoto nedensellik analizleriyle incelenmektedir. Analizden elde edilen bulgulara göre, eşbütünleşme analizi sonucunda değişkenler arasında eşbütünleşik ilişki tespit edilemediği için, değişkenler arası uzun dönemli bir ilişki söz konusu değildir. Granger nedensellik analizi sonucunda ithalattan ihracata tek yönlü bir nedensellik bulunmaktadır. Ayrıca doğrudan yabancı yatırımlar ve ithalat, ihracatın nedenidir. Toda-Yamamoto nedensellik analiz sonuçlarına göre ise, ihracat, doğrudan yabancı yatırımların nedenidir. Ayrıca ithalat da ihracatın nedenidir. Son olarak doğrudan yabancı yatırımlar ve ithalattan ihracata tek yönlü bir nedensellik mevcuttur. Anahtar kelimeler: Doğrudan Yabancı Yatırım, İthalat, İhracat, Nedensellik Analizi, Eşbütünleşme Analizi