Türkiye dış ticaret sisteminin serbestleşme süresince GATT ve AB'nin rolü

Ülkemizin GATT'a üyeliği ile başlayan ve AB ile kurulan ortaklık ilkesi ile devam eden süreçte (1950-1996), dış ticaret sistemindeki serbestleşme çabalarının konu alındığı bu çalışmada temel amaç Türkiye dış ticaret sisteminin ne kadar serbestleştirilebildiği ve uygulanan serbest dış ticaret politikalarının ne derece etkin olabildiğidir. Araştırma boyunca kullanılan yöntem, öncelikle ülkemiz dış ticaret göstergelerinde ortaya çıkan değişimlerin neden sonuç ilişkisi içinde değerlendirilmesi ve ulaşılan sonuçların regresyon analizleri ile matemetiksel olarak ispatlanması olmuştur. 1980 öncesinde ithal ikaneci ve korumacı bir-dış ticaret politikası izleyen Türkiye, sanayi altyapısını önemli ölçüde oluşturmuş, fakat oluşturulan sınai baz dış rekabetten uzak tutulduğu için mevcut ihracat potansiyeli gerektiği şekilde değerlendirilememiştir. 1980 sonrasında ise yeni üretim kapasiteleri yaratılmadan, ithal ikameci dönemde oluşturulan sınai baz, yüksek kapasite kullanım oranlarıyla değerlendirilmiş ve ihracat artışı ara malları ithalatında görülen genişlemenin de teyit ettiği şekilde mevcut kapasitelerin kullanımına dayalı olarak ortaya çıkmıştır. Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde, ithalat bağımlılığının büyük ölçüde yatırım mallan üzerinde oluşması olağan kabul edilirken, ülkemizdeki ithalat bağımlılığı ara malları üzerinde yoğunlaşmış durumdadır. Bu gelişme, ihracat artışının geleneksel sektörler üzerine yoğunlaşmasına neden olan ve ihracattaki yapısal değişimi engelle yen en önemli etkendir. Diğer taraftan, 1989 dan itibaren ihracat gelirindeki artış oranının üzerinde yükselme gösteren ithalat harcamaları; ihracat sektörlerinin, ekonomi için gereken ithalatı sürekli olarak finanse edebilecek bir yapı kazanmadan önce kambiyo rejiminde ger çekleştirilen serbetleşme nedeniyle ortaya çıkmıştır. Bu yüzden kısa vadeli sermaye hare ketleri ve kısa vadeli dış borçlar; ithalat harcamalarım 1989 dan bu yana finanse eden önemli birer araç durumundadırlar.