Türkiye'de Dünya Bankası kredilerine dayalı eğitim projelerinin hazırlık ve uygulama sürecine ilişkin bir değerlendirme

Bu araştırmada; Türkiye'de Dünya Bankası'nın finanse ettiği ve Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından yürütülen Temel Eğitim Projesi I. Faz (TEP-I), Temel Eğitim Projesi II. Faz (TEP-II) ve Ortaöğretim Projesi'nin (OÖP) hazırlık ve uygulama süreçlerine Banka'nın müdahalesinin kamu yönetimi iç denetim sisteminde kullanılan yasal, mali, sosyal, performans ve itibar açıdan ne tür sorunlara yol açtığı üzerinde durulmuş ve bu sorunların nedenin ne olduğu alt boyutları açısından değerlendirilmiştir. Bu araştırmada, durum analizi yapmaya imkân tanıyan ve olguları olduğu gibi yansıtan "Betimsel tarama modeli" kullanılmıştır. Veriler ise iki şekil de toplanmıştır. İlk aşamada Dünya Bankası (DB) ile ilgili bilgi ve belge içeren her türlü yazılı kaynaklar ile DB tarafından yayınlanan eğitimle ilgili belge, kitap ile internette yer alan bilgiler ve konu ile ilgili araştırmalardan elde edilmiştir. İkinci olarak, görüş bildirmeyi kabul eden 51 katılımcı ile yarı yapılandırılmış sorulardan oluşan görüşme formları kullanılarak yüz yüze görüşme yapılarak veriler elde edilmiştir. Bu araştırmanın katılımcıları Dünya Bankası kredili eğitim projelerinde görev alan, karar alma ve uygulama süreçlerinde etkin olarak yer alan kamu personeli yönetici ve öğretmenler ile proje kapsamında istihdam edilen uzmanlardır. Özellikle sadece kamu personeli olan yönetici ve öğretmenler değil objektifliği sağlamak için TEP-I, TEP-II ve OÖP projelerine katılmış DB esas ve usullerine göre işe alınmış uzmanların da görüşlerine başvurulmuştur. Araştırma bulgularına dayanılarak şu sonuçlara ulaşılmıştır: Dünya Bankası kredili (TEP-I ve TEP-II) projeler, ilköğretimi yaygınlaştırarak eğitime erişimi ve niteliği arttırma, OÖP projesiyle de ortaöğretim programının yenilenmesi ve geliştirilmesi ile öğretmenlerin hizmetiçi eğitim alması sağlanmıştır. Bununla beraber; ülke yasaları yerine DB'nin mevzuatı esas alınması ve proje hazırlama süreci, uygulama planlarının hazırlanması, proje amaç ve hedeflerinin belirlenmesine kadar her aşamada ülke koşullarını dikkate almayan ABD'de bulunan merkez ofiste çalışan bir ekip lideri ve uzmanlarının yeralması ve anlaşmaya göre proje işlerinin yapılmasınının bu kişilerin iznine bağlanması çalışmaları olumsuz olarak etkilemiştir. Bu proje yönetimi nedeniyle ihale onaylarının gecikmesinden dolayı okul inşaat süreleri uzamış, öğretim programları zamanında yenilenmemiş, eğitim materyallerinin satın alınması uzamış ve bunların sonucunda da öğrenci, öğretmenler, eğitim yöneticileri, MEB ve ilgili diğer kamu kuruluşları ile eğitim paydaşları arasında sorunların ortaya çıktığı ileri sürülmüştür. Araştırmanın sonuçlarına göre geliştirilen öneriler de şunlardır: Dünya Bankası, eğitim alanında ülkelerin kendi öncelikleri, ulusal standartları ve vizyon hedeflerine bağlı kalmalı, müdahale yaklaşımı yerine katkı vermeyi amaçlamalıdır. DB'nin uluslararası tecrübesini de dikkate alarak MEB kendi eğitimci ve uzmanlarıyla projeleri hazırlamalıdır. DB'nin bu süreçteki rolü teknik danışmanlık düzeyinde kalmalıdır. Projelerin onaylanması ve faaliyet izinlerinin alınması sürecinde Amerika'daki merkez ve başka ülkelerdeki bölge ofisleri yerine DB Türkiye Ofisi nihai karar verici olmalıdır.