Türkiye'de ekonomik büyümenin ve gelir eşitsizliğinin yoksulluğa etkisi: Düzey-1 bölgeleri örneği

Genel anlamda, yaşamın sürdürülebilmesi için gerekli olan gıda, barınma, ısınma, giyim vb. gibi temel insani gereksinimleri karşılayacak düzeyde bir gelire sahip olamamanın yanı sıra, eğitim ve sağlık vb. gibi temel hizmetlere erişememe durumu olarak tanımlanabilen yoksulluk, özellikle geri kalmış ve gelişmekte olan ülkelerin ana iktisadi problemleri arasında önemli bir yere sahiptir. Ekonomik bir sorun olmanın ötesinde toplumlarda ahlaki, sosyal ve siyasi çok çeşitli ve olumsuz sonuçlar yaratan yoksulluk, mücadele edilmesi gereken küresel bir problem olarak kabul edilmektedir. Bununla birlikte ülkelerin yoksulluk problemi ile etkin şekilde savaşabilmeleri öncelikle yoksulluğun nedenlerinin (kaynaklarının) belirlenmesini gerektirmektedir. Konu ile ilgili literatürde yoksulluğun nedenleri olarak bireysel, kültürel, sosyal, demografik ve ekonomik bazı faktörlerin rolüne değinilmektedir. Söz konusu ekonomik faktörler arasında ekonomik büyüme ve gelir eşitsizliği öne çıkmaktadır. Bu çalışmada, gelişmekte olan bir ülke olan Türkiye'de ekonomik büyümenin ve gelir eşitsizliğinin yoksulluk üzerindeki etkisine odaklanılmaktadır. İkinci nesil (gelişmiş) panel veri teknikleri kullanılarak yapılan çalışmada, Türkiye'nin Düzey-1 bölgelerinin 2006-2019 dönemine ait verileri kullanılmıştır. Yoksulluğun, yoksulluk oranı ile gelir eşitsizliğinin gini katsayısı ile ve ekonomik büyümenin ise kişi başı reel gelir ile temsil edildiği ampirik analizde, Westerlund ve Edgerton (2007) LM bootstrap panel koentegrasyon ve Genişletilmiş Ortalama Grup Tahmincisinden yararlanılmıştır. Elde edilen ampirik bulgular, Türkiye'nin Düzey-1 bölgelerinde (panelin genelinde) ekonomik büyümenin yoksulluğu azalttığını, gelir eşitsizliğinin ise yoksulluğu artırdığını ortaya koymuştur. Sonuçlar bölge bazında incelendiğinde; Batı Karadeniz, Doğu Karadeniz, Doğu Marmara, Ege, Kuzeydoğu Anadolu ve Orta Anadolu bölgelerinde ekonomik büyümenin yoksulluğu azalttığı geri kalan bölgelerde etkilemediği tespit edilmiştir. Gelir eşitsizliği ise Akdeniz, Kuzeydoğu Anadolu ve Doğu Marmara bölgelerinde yoksulluğu artırırken, Ege bölgesinde azaltmakta, geri kalan bölgelerde ise yoksulluk üzerinde bir etki yaratmamaktadır.