Türkiye'de enerji tüketimi kapsamında çevresel Kuznets eğrisi analizi

Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de enerji tüketimi, ekonomik büyüme ve karbon emisyonları arasındaki ilişkiyi incelemek ve ÇKE hipotezinin geçerliliğini 1980-2024 dönemi için yıllık verilerle sınamaktır. ÇKE hipotezi, ekonomik büyüme ile çevresel bozulma arasında ters-U formunda bir ilişki bulunduğunu ileri sürmektedir. Bu yaklaşıma göre, ekonomik faaliyetler ilk aşamada çevresel kirliliği artırmakta; ancak belirli bir gelir düzeyi aşıldığında çevresel baskılar azalmaya başlamaktadır. Dolayısıyla, ekonomik büyümenin uzun vadede çevresel kalitenin iyileşmesine katkı sağlayabileceği öngörülmektedir. Araştırmada, değişkenler arasındaki uzun ve kısa dönemli ilişkileri tespit edebilmek için ekonometrik bir model olan Gecikmesi Dağıtılmış Otoregresif (ARDL) sınır testi yaklaşımı benimsenmiştir. Analizde, karbon emisyonu (CO₂) bağımlı değişken, enerji tüketimi (EC), Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla (GSYH) ve GSYH'nin karesi (GSYH²) ise bağımsız değişkenler olarak kullanılmıştır. Değişkenlerin durağanlık özellikleri Genişletilmiş Dickey-Fuller (ADF) birim kök testi ile incelenmiş ve araştırma bulguları, enerji tüketimi ile karbon emisyonları arasında anlamlı bir pozitif ilişki olduğunu ortaya koymaktadır. Uzun dönem tahmin sonuçlarına göre, enerji tüketimindeki %1'lik artışın karbon emisyonlarını %0.63 oranında artırdığı tespit edilmiştir. Öte yandan, ekonomik büyüme değişkenlerinin istatistiksel olarak anlamsız çıkması, ÇKE hipotezinin Türkiye özelinde geçerli olmadığını göstermektedir. Kısa dönemde enerji tüketiminin emisyonları %0.56 arttırdığı, diğer değişkenlerin ise anlamlı bir etkisinin bulunmadığı görülmektedir. Hata düzeltme katsayısının negatif ve anlamlı olması (-0.89), modelin uzun dönem dengesine hızlı bir şekilde geri döndüğünü göstermektedir. Bu sonuçlar ışığında, Türkiye'nin çevresel sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşabilmesi için enerji verimliliği politikalarına ve yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelik yatırımlara ağırlık verilmesi önerilmektedir. Ayrıca, karbon emisyonlarını kontrol altına alacak düzenleyici politikaların uygulanmasının önemi ortaya çıkmaktadır