Türkiye'de faaliyet gösteren doğal gaz dağıtım firmalarının etkinliklerinin veri zarflama ve stokastik sınır analizi yaklaşımlarına göre ölçülmesi

Ülkemizin genel anlamda ithalata bağımlı olan başlıca enerji kaynağı doğal gazın ülke içinde paylaşımının ne derece etkin olduğu ülke ekonomisi önemi için tartışılmaz bir gerçektir. Bu gazın ülke içindeki dağılımının ne derece etkili yapıldığı ülkemiz için zaten görece oldukça kıt olan bu kaynağın maliyetini belirleyen başlıca unsur durumundadır. Mikro anlamda firmalarca dağıtımın etkili yapılması durumu firma davranışlarının ana hedefi olan kar maksimizasyonuna işaret ederken makro anlamda ise iktisadi büyüme ve refah kavramlarının maksimizasyonunu meydana getirmektedir. Küreselleşen ekonomiler sonucu doğal kaynakların da mallar gibi bir ülkeden diğerine aktarımının kolaylaşması sonucu ülkeler daha modern ve daha çevre dostu doğal kaynakları ithal etmeye başlamışlardır. Ancak her ithal edilen malın ya da hizmetin olduğu gibi ithal edilen doğal kaynağın da bir maliyeti mevcuttur. Üretiminin oldukça zor oluşu nedeniyle yerküre üzerinde son derece arzı kısıtlı olan bu kaynaklardan biri olan doğal gazın ülkemiz içinde dağıtımının ve kullanımının da en dengeli (optimal) şekilde gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Gerek firmalar gerek hane halkları için gelir esnekliği düşük bir ara mal durumundaki doğal gazın bu ekonomik birimlerce kullanımının en etkin şekilde dağıtılması da aslında bir bölüşüm durumudur. Böylesine ekonomik birimler için gerekliliği yüksek olan bu doğal kaynağın bölüşümün en etkili halde oluşu firmalar için maliyetlerini azaltıp üretime devam edebilmek için bir teşvik unsuru yaratacakken, hane halkları için de birçok temel gereksinimlerini karşılamalarını sağlayacaktır. Veyahut bütçeleri içinden bu mal için ayrılan yüzdelik kısımı azaltabilecek ve diğer ihtiyaçlarını da giderebileceklerdir. İktisat literatürünün en temel savı durumunda olan kıt olan kaynakların sonsuz ihtiyaçları karşılaması durumu doğal gazın da piyasada nasıl, ne kadar ve ne için tüketildiği gibi soruların cevabında da karşımıza çıkmaktadır. Ülkemizde daha önce gerek ısınmakta gerekse ara mal olarak kullanılan ve çevre dostu olmayan kaynaklardan sonra kullanılmaya başlanan doğal gazın artık neredeyse tüm şehirlerimizde kullanılmaya başlanması ile kendine has bir piyasası oluşmuştur. İlgili ekonomik birimlere bu kaynağın ulaştırılmasında sorumluluğu üstlenen dağıtım firmalarının ne kadar etkin (ya da etkinsiz) çalıştığını ölçmeyi deneyen bu çalışmamız, Veri Zarflama Analizi (DEA/VZA) ve Stokastik Sınır Analizi (SFA/SSA) yaklaşımlarını baz alarak bu hedefini gerçekleştirmeye çalışmaktadır. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan derlenen 63 doğal gaz dağıtım firması verilerinin 2013-2016 yılları arasındaki ortalama etkinlik skorlarını ölçmeyi amaçlayan çalışmamız öncelikle her iki yönteme göre de bu elde ettiği skorları hesaplama daha sonra bu etkinlik skorlarını birbiri ile karşılaştırma yaparak analizi derinleştirmek gayesinde bulunmuştur. Anahtar Kelimeler: Mikro İktisat, Monopol, Etkinlik ve Verimlilik, Dağıtım, Doğal Gaz Piyasası, Enerji Piyasaları, Piyasa Etkinliği, Endüstri İktisadı, Veri Zarflama Analizi, Stokastik Sınır Analizi, Toplam Faktör Verimliliği, Doğal Monopol, Ağ Dışsallıkları.