Türkiye'de finansal risklerin reel piyaslara etkisi: Aktarım mekanizmalarının analizi(1989-2003)

Parasal ve finansal değişkenlerin reel ekonomik değişkenler üzerindeetkili olup olmadığı iktisat teorisinde temel tartışma konularından biriolmuştur. Klasik, Neo Klasik ve Monetarist iktisatçılar paranın miktar teorisinebağlı kalarak, parasal değişkenlerin reel etkilerinin olmadığını kabuletmişlerdir. Bu nedenle söz konusu iktisatçılar için finansal risklerin reeletkileri olmamaktadır. Keynesgil iktisatçılar ise parasal değişkenlerin, paranınspekülatif amaçla da talep edilebileceğinden dolayı, reel etkileri olabileceğiniortaya koymaya çalışmışlardır. Keynesgil iktisatçılar paranın reel etkileriyanında finansal piyasaların gelişmesine bağlı olarak, finansal değişkenlerin dereel etkilerinin olabileceğini analiz etmişlerdir.Post Keynesgil iktisatçılar sermaye piyasasına, Yeni Keynesgiliktisatçılar finansal aracılar ve kredi değişkenlerine önem vermişlerdir. PostKeynesgil iktisatçılar finansal kriz ve krizin nedenlerini ortaya koyarken,ekonomideki karar birimlerinin bilanço durumlarını da analizlerine dahiletmişlerdir. Böylece finansal fiyatlarda ortaya çıkan değişimlerin nasıl krizsürecinin kaynağı olduğunu göstermişlerdir. Yeni Keynesgil iktisatçılar ?BankaKredi Kanalı? çerçevesinde banka rezervlerindeki artışın ortaya çıkardığıetkilerin IS-LM eğrileri yaklaşımından farklı olduğunu ortaya koymuşlardır.Bu yaklaşım, döviz kuru ve likidite risklerinin reel etkilerinin analizi açısındanönemli araçlar sunmaktadır.Türkiye'de finansal piyasalarda 1980 yılından sonra yeni bir yapılanmaortaya çıkmıştır. 1989 yılında tam konvertibiliteye geçiş, bu yeni yapılanmasürecinin son aşamasıdır. Ancak, bu son aşamaya gerekli olan ekonomikkoşullar sağlamadan geçilmiştir. Bu süreçte ekonomik birimlerin bilançoyapılarında değişimler ortaya çıkmıştır. Söz konusu değişim, devletin yüksekoranda iç borçlanmaya yönelmesinden dolayı finansal fiyatlardakidalgalanmalardan ortaya çıkan risklerin reel etkilerini artırmıştır.Bu çalışmada, VARFIMA yöntemiyle Türkiye'de finansal fiyatlardanortaya çıkan finansal risklerin reel sektörün yatırım ve üretim düzeyiüzerindeki etkisi analiz edilmiştir. VARFIMA yöntemi, finansal fiyatlardakidalgalanmalardan ortaya çıkan etkilerin analizine imkan vermektedir. Ayrıcabu yöntem doğrusal olmayan süreçlerin analizinin yapılmasını dasağlamaktadır. Bununla birlikte, risklerin ve bu risklere bağlı olarak ortayaçıkan şokların kalıcı olup olamadığı da bu yöntemle analiz edilebilmektedir.Yapılan analiz sonucunda, Türkiye'de devletin net iç borçlanmasınınreel sektör yatırım düzeyini azaltıcı etkisi olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Dövizkuru ve faiz oranı değişkenlerinden kaynaklanan şokların, reel sektör yatırımve üretim düzeyleri üzerindeki etkisi de azaltıcıdır. Elde edilen bulgulara göre,bu etkiler kalıcıdır. Finansal açıklığın refah üzerindeki etkisinin negatif olduğutespit edilmiştir. Bu durum aynı zamanda hanehalkının uluslararası finansalpiyasalara katılımının olmadığını göstermektedir. Finansal risklerin reelsektöre aktarılması, finansal işlemlerin reel ekonomik faaliyetlerdenkopmasından ileri gelmektedir. Finansal risklerin yönetimi konusundageliştirilen yöntem ve araçların temelinde artan finansal işlemler vardır. Budurum, para politikası ve araçlarının etkinliğini zayıflatmaktadır.Anahtar Kelimeler: (1) VARFIMA, (2) Döviz Kuru Riski, (3)Faiz Oranı, (4)Banka Bilanço Kanalı, (5) Kredi Kanalı, (6) Post Keynesgil ve Yeni Keynesgilİktisatçıla