Türkiye'de gelir dağılımı ve yoksulluk: Sakarya ili kentsel alan örneği

Gelir dağılımı, bir ülkede belirli bir dönemde meydana getirilen milli gelirin o ülkede yaşayan fertler, fertlerden oluşan gruplar ve üretim faktörleri arasındaki dağılımı; Yoksulluk ise, elde edilen kazançların bireyin varlığının devamı için gerekli olan yiyecek, giyim ve asgari düzeydeki fiziki ihtiyaçlarını karşılayamama durumunu ifade etmektedir. Gelir dağılımında adaletin sağlanması ve yoksulluğun önlenmesi uzun yıllardır Türkiye'de üzerinde durulan bir sorundur. Çünkü gelişmekte olan ülkelerdeki gelir dağılımındaki dengesizlik ve yoksulluk olgusu sosyal ve ekonomik sorunların kaynağını oluşturmaktadır. Örneğin milli gelir pastasının büyük bir bölümünün yüksek gelir grupları arasında paylaşılması durumu refahın düşük gelir grupları arasında yayılmasına engel olmaktadır. Dolayısıyla hükümetler bu adaletsizliği gidermek amacıyla düşük gelir gruplarına ayni, nakdi veya sosyal yardımlarda bulunmakta (Ör; belediyelerin sosyal yardımlaşma kurumları aracılığıyla yaptığı nakdi, gıda, kömür yardımları veya genel sağlık sigortası kapsamında düşük gelirlilerin sağlık primlerinin hükümetçe ödenmesi), yüksek gelir gruplarına ise gelirleriyle orantılı vergi almaktadır (Ör; Özel Tüketim Vergisi'nde yapılan değişikliklerle yüksek gelir gruplarının kullanımında olan (lüks) malların vergi oranlarının arttırılması, gelirlerinin gelir vergisinde yüksek dilimlere tekabül etmesi ve vergilendirilmesi gibi). Böylece düşük gelirlilerin gelirlerinde iyileşmeye, yüksek gelirlilerin gelirlerinde ise nispi azalmaya sebep olmaktadır. Uygulanan bu politikaların rakamlara nasıl yansıdığını yani gelir dağılımının ne derece adil olduğu, yoksulluğun ne derece önlenebildiğini ise rakamlar yardımıyla TÜİK tarafından yapılan araştırma sonuçları vermektedir.Çalışmada öncelikle Gelir Dağılımı ve Yoksulluk olgusu teorik olarak ele alınmış, Türkiye'de gelir dağılımı ve yoksulluk verileri tablolar eşliğinde irdelenmiş, Türkiye'de uygulanan politikaların yansımaları üzerinde değerlendirilmeler de bulunulmuş, üçüncü bölümde de bu verilerin Sakarya İl'inde kentsel alanda uygulanan anket neticesiyle karşılaştırmalar yapılmış, Sakarya'da kentsel alanda oturan fertlerin gelirlerinin hangi aralıkta olduğu ve Sakarya'da kentsel alanda yoksulluk olgusunun olup olmadığı rakamlar üzerinden değerlendirilmiştir. Ayrıca karşılaştırmalı tablolar ile hane halklarının gelirlerini etkileyen faktörler arasındaki ilişki incelenmiştir. Sakarya İl'inde kentte yaşayanlar içerisinde açlık sınırı altında yaşayan fertlerin oranının (binde 16) Türkiye'deki (2009 yılı) açlık sınırı altında yaşayan fertlerin oranından (binde 6) yüksek olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca asgari ücret altında yaşayan fertlerin oranı % 4,2 (37 bin kişi), yoksulluk sınırı altında yaşayan fertlerin oranı ise % 15,4 (99 bin kişi) olarak gözlenmiş, Türkiye'de ise bu oran % 18,08 olarak Sakarya İlindeki yoksulluk sınırının üzerinde tespit edilmiştir.