Türkiye'de iller ve bölgelerarası mali yakınsamanın mekansal analizi

Son yıllarda politika yapıcıların temel kaygısı, farklı bölgeleri veya ülkeleri benzer bir ekonomik kalkınma düzeyine getirme girişimine odaklanmıştır. Bu nedenle araştırmalar yakınsama politikalarının sadece kişi başı gelire değil aynı zamanda diğer değişkenlere de dayalı olarak değerlendirilmesine dayanmaktadır. Genel olarak neoklasik büyüme teorisinin bir sonucu olduğu düşünülen yakınsama aslında büyüme literatürünün etrafında geliştiği merkezi bir konudur. Bu tezde, gelir yakınsaması ile birlikte Türkiye'de bölgesel maliye politikaları arasındaki yakınsamanın varlığı Solow Büyüme Modeli çerçevesinde araştırılmıştır. Modelden yola çıkarak, ekonomiler arasında gelir yakınsaması mevcut olduğunda vergi gelirlerinin ve kamu harcamalarının da yakınsayacağını varsaymak makul bir hipotez gibi görünmektedir. Ayrıca, geleneksel gelir büyümesi modellerinde mekansal bağımlılık bulunduğundan yerel maliye politikasındaki büyümenin iller arasında da mekansal olarak ilişkili olduğu düşünülmektedir. Bu sebeple, il bazında uygulanan maliye politikalarının panel veri modeli ve mekansal panel veri modelleri (SAR, SEM, SAC, SDM) ile analiz edilmesiyle mekansal etkileşimin yakınsamaya etkisi ortaya çıkarılmıştır. Mekansal olmayan modellere göre kişi başı gelir, vergi ve kamu harcaması değişkenleri 2006-2020 dönemi için 81 il bazında koşullu yakınsama sergilemektedir. Mutlak yakınsama olgusuna sadece kişi başı gelir ve vergi gelirinde rastlanmıştır. Mekansal panel modellerinin sonuçları ise söz konusu dönemde sadece kişi başı gelir ve kamu harcaması değişkenleri için mekansal etkileşimin olduğunu göstermektedir. Kamu harcamaları ve vergilerin yakınsama ve büyümeye etkisi, hem mekansal hem de mekansal olmayan modeller yardımıyla da irdelenmiştir. Her iki değişkenin de söz konusu dönemde büyüme ve yakınsamaya katkısı olduğu tespit edilmiştir.