Türkiye kalkınma planlarının sosyoekonomik etkileri: İstanbul Kalkınma Ajansı örneği

Bu tezde, Türkiye kalkınma planlamaları ve kalkınma eksenli yatırımların sosyoekonomik etkililiği araştırılmak istenmiştir. Kalkınma, sadece ülke refahını değil, küresel kalkınma teşkilatları, bunların sağladıkları teşvik ve reform programlarıyla özellikle gelişmekte olan ülkeleri etkileyen iş birliği yapılanmalarını da gündemde tutmaktadır. Küresel rekabet göz ardı edilerek bir büyüme ve kalkınma planı yapılması, uzun soluklu ve sürdürülebilir bir kalkınmayı engellemektedir. Öte yandan rekabetin göstermiş olduğu yollardan, tek tip bir model ile ilerlenmesi her zaman istenen sonuçları sağlamamaktadır; çünkü ülkelerin tarihsel ve sosyolojik süreçleriyle filtrelenmiş bir toplumsal ve kurumsal yapıları vardır. Üstelik toplumu oluşturan öğeler ve geleneksel yapılar bireylerin ve toplumun ekonomik performansını etkilemektedir. Bir başka deyişle iktisadi yapılanmalar toplum yapısından ayrı düşünülememektedir. Küreselleşmenin etkisiyle ortaya çıkan yeni bölgeselleşme kavramı bu rekabet koşulları altında bölgenin ekonomik anlamda büyümesine odaklanırken, süreç içerisinde kapsamını genişleterek, bölgede yaşayan vatandaşların sosyoekonomik kalkınmasının da sağlandığı takdirde sürdürülebilir bir gelişme sağlanabileceği sonucuna varmıştır. Hedeflenen doğrultuda ilerlemek içinse süreci koordine etmek üzere Bölgesel Kalkınma Ajansları doğmuştur. Bölgesel politikalar, 1960'lardan itibaren Türkiye'de planlı bir şekilde yürütülmeye başlamıştır. Bu politikalar bölgeler arası eşitsizliğin giderilmesi çerçevesinde şekillenmekteyken, 90'lı yıllarla beraber bu politikaların, küresel arenada görüldüğü gibi, ekonomik kaygıları merkeze aldığı görülmektedir. Bu kapsamda 2006 yılında kurulması kabul edilen Bölgesel Kalkınma Ajansları, kalkınma mevzuatında görüldüğü gibi sadece iktisadi alanlarla sınırlı kalmayıp "sosyal devlet anlayışının bir gereği olarak ortaya çıktığını" beyan etmiştir. Tezde spesifik olarak İstanbul Kalkınma Ajansı analiz edilmek istenip, ekonomik sermayenin kullanımı, sosyal sermaye ilişkileri içerisindeki yapılanmaları, kurumun bölgede yaşayan topluma etkisi, küresel ve yerel değerlerden ne derece etkilendiği araştırılmak istenmektedir. Bu doğrultuda doküman analizi ve görüşme teknikleriyle hazırlanan bu tez, ilgili mevzuatları, resmi kalkınma programlarının beyanları ve İstanbul Kalkınma Ajansın kuruluşundan bugüne sağladığı dokümanları inceleyerek kurumun kalkınma olgusuna yaklaşımına, faaliyet alanlarının çerçevesine dair bir fotoğraf çekmek istemiştir. Çalışmanın, böylece sadece bu tezle sınırlı kalmayarak, araştırma yapılabilecek yeni çalışma alanlarına kapı aralayacağı beklenmektedir. Bu doğrultuda, araştırma sonucunda elde edilen veriler, İstanbul Kalkınma Ajansı'nın yerel değerler ile küresel değerlerin birlikte şekillendirdiği çağdaş yapılanmayı bünyesinde bulunduran bir kurum olduğunu resmetmektedir. Ajans kurumsal düzlemde, yönetişim yaklaşımının şekillendirdiği katılımcılık prensibine uyum sağlarken, zamanla temsil pratiği daralmıştır. Fakat projelerinde geniş bir kesime seslenmeye devam etmiştir. Diğer yandan, bürokratik işleyişi ve bu işleyişin beraberinde taşıdığı zorluklar değerlendirildiğinde, ajansın yönetişim yaklaşımı unsurlarını tamamıyla benimsediğini söylemek de zordur. Geniş bir çerçeveden bakıldığında ise ajansın, İstanbul'un kalkınmasına fayda sağlayacak fırsatları sunduğuna dair değerlendirmeler mevcuttur. Anahtar Kelimeler: Kalkınma, Küreselleşme, Yeni Bölgeselleşme, Bölgesel Kalkınma, Bölgesel Kalkınma Ajansları, İstanbul Kalkınma Ajansı.