Türkiye'de muhafazakâr düşünce ve din: Hareket dergisi örneği (1939-1953)

Türkiye'nin modernleşme sürecinde geleneği ve eski sistemi savunma biçimi olarak ortaya çıkan muhafazakârlık, birçok ideoloji ve yapıda etkili görülmektedir. Muhafazakârlığı hem Batı'daki konjonktürel bağlamıyla kullanmak hem de Türkiye'deki şartlarıyla bütüncül açıdan irdelememek konunun tüm boyutlarının değerlendirilmesini zorlaştırmaktadır. Ancak muhafazakârlığı kronolojik olarak işlemek de bir o kadar güçtür. Bu anlamda muhafazakârlık, Batı'da ortaya çıkış serüveni, Türkiye'deki serüveninde ise erken Cumhuriyet döneminde dönüm noktalarının sosyolojik ve tarihsel bağlamı odağında eklemlendiği temel ideolojilerle birlikte ele alınmaktadır. Sosyo-politik tartışmalarda muhafazakârlığın esnek yapısı sayesinde istenilen yöne çekilebilmesi kavramın pragmatik olarak da kullanılabildiğini göstermektedir. Cumhuriyet döneminde etkin yayın organı olan dergiler, toplumsal ve siyasi meselelerde topluma ışık tutan bir duruş sergilemektedir. Bu tezde muhafazakârlık, muhafazakâr bir milliyetçi olarak anılan Nurettin Topçu'nun öncüsü olduğu Hareket dergisinde betimsel analiz yöntemiyle tartışılmıştır. Derginin 1939-1953 yılları arasında çıkarılan 47 sayısı muhafazakârlığın ana temaları ve din, dini gelenek ve dinin toplumsal yansımaları çerçevesinde incelenmiştir. Klasik muhafazakârlık kadar diğer muhafazakârlık biçimlerinin de dinle ilişkili olduğu ortadadır. Ayrıca derginin ister istemez milliyetçi-muhafazakâr bir kimliğe büründüğü söylenebilir. Buna göre muhafazakârlığın tarihsel serüveni, Türkiye'de erken Cumhuriyet dönemindeki yansımalarının Hareket Dergisi odağında ve din ile ilişkisi bağlamında incelenmesi çalışmanın özgünlüğünü ortaya koymaktadır.