Türkiye'nin Orta Asya politikaları (1990-2000): TBMM tutanaklarına göre

Sovyetler Birliği'nin dağılması, uluslararası arenada olduğu kadar Türk siyasetinde de önemli izler bırakmıştır. Sovyetler Birliği'ne sınır komşusu olan ve komşuluk ilişkileri genellikle güvenlik kaygıları üzerine kurulan Türkiye, Türk topluluklarının sorunlarını SSCB'nin iç meselesi olarak yorumlamanın ötesine geçmemiştir. 1990 yılına gelindiğinde dış politika alanında, özellikle Avrupa Birliği sürecinde istediği sonuçlara ulaşamayan ve çekingen bir tutum sürdüren Türkiye'de, Orta Asya Türk Cumhuriyetlerinin bağımsızlıklarını elde etmesiyle birlikte yeni umutlar oluşmaya başlamıştır. 1990'ların ilk yıllarında Türkiye'nin Orta Asya politikaları Türk ve dünya gündeminde etkili olmuş, fakat bu durum 90'ların ikinci yarısında değişmiş ve Türk dış politikasında bir durgunluk hakim olmuştur. Türkiye'nin bu on yıllık süreçte izlediği yol, birçok araştırmaya konu olmuştur. Türkiye'nin bu bölgeye yaklaşımında ideolojik davrandığı yönünde değerlendirmeler yapılmış, uygulanan politikalar eleştirilmiştir. Kimi zaman da politikaların doğru olmasına rağmen kamu diplomasisi alanında yetersiz kalındığı görüşüne varılmıştır. Bazı araştırmacı ve siyasetçiler ise seçilen politikaların doğru olduğu, fakat Türk ekonomisinin yetersiz olduğu sonucuna varmıştır. Bu dönemde Orta Asya politikalarının en çok tartışmaya açıldığı yer şüphesiz Türkiye Büyük Millet Meclisi'dir. Dönem hakkında bilgi edinilebilecek birincil kaynak olması sebebiyle de Meclis tutanakları büyük önem arz etmektedir. Bu çalışmada, 1990 – 2000 yılı arasında kayıt altına alınan Meclis tutanakları içerik analizi yöntemiyle incelenmiş, bilgisayar programı 'Concordance' ile konuşma içerikleri değerlendirilmiştir. Bu çalışmanın amacı, çok tartışılan dönemin birinci kaynağından incelenmesidir. Söylem farklılığı, parti politikalarının söylemlere etkisi, medyanın siyasetçiler üzerindeki etkisi de dikkate alınarak dönem analiz edilmeye çalışılmıştır. Kullanılan içerik analizi yönteminde, Condordance programında analiz edilen verilere göre söylemlerin yıllara göre değişimi tespit edilmiş, söylem-politika ilişkisi değerlendirilmeye çalışılmıştır. Yalnızca söylemler incelenerek dönem hakkında yeterli bilgilere ulaşmak mümkün değildir. Bu nedenle, söz konusu on yıllık süreçte yaşanan gelişmeler dahil edilerek, dönem hakkında genel bir değerlendirme yapılmaya çalışılmıştır. Anahtar Sözcükler: Orta Asya, Türk Cumhuriyetleri, İçerik Analizi, Simple Concordance, Türk Dış Politikası.