Türkiye'de seçmen davranışlarını etkileyen sosyo-ekonomik faktörler

Politik partiler politik alanda kamusal mal ve hizmet arz eden tüzel kişilerdir. Amaçları bir pazarlamacı gibi ellerindeki parti programı seçmenlere satabilmektir. Seçmenler de politik alanın tüketicileri olarak düşünülebilir ancak bu tüketiciler normal piyasa yapısındaki davranışlarının aksine rasyonaliteden uzaklaşabilmekte, kullandığı oyla kendine maliyet yükleyen bir politik dengenin oluşmasına da neden olabilmektedir. Bu politik dengenin oluşmasında seçmeni çevreleyen sosyal, kültürel ve ekonomik yapı kararlarını büyük ölçüde şekillendirebilmektedir. Bu yapı politik partilerin seçim programları ve iktidardaki dönemsel sosyal, kültürel ve ekonomik kararlarının da belirleyicisi olabilmektedir. Bu çalışmada politik partilerin davranış özelliklerinden ziyade, seçmenin oylama kararı üzerinde olası etkiye sahip sosyo-ekonomik faktörleri belirlemek amaçlanmıştır. Çalışma bu haliyle bir durum tespiti olup, dinamik bir analiz değildir. Bu durum analizi temelli çalışma üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde politik alanın iki aktörü olan seçmen ve politik parti kavramsal ve kısmi olarak ekonomi teorisi açısından tek tek ve etkileşimleri boyutunda açıklanmış ve ilişkileri analiz edilmiştir. Bu bölümde oylama mekanizmasının nasıl işlediği dünyadaki örnekleri, temsil sisteminin ne koşullarda sağlandığı konusunda bilgiler verilirken, aynı zamanda Türkiye'de seçme ve politik parti aktörlerinin anayasadaki yeri ifade edilmiştir. Bu bölümün son kısmında ise Türkiye'de tarihsel süreç içerisinde siyasi partiler ve oy dağılımları, kurulan hükümetleri ve oluşum yapıları, iktidar süreleri hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölüm, birinci bölümdeki tanımlayıcı bilgileri tamamlayacak şekilde oluşturulmuştur. Bu bölümde Türkiye'deki oylama yöntemi konusunda bilgi verilmiş, oyların dağılımına dikkat çekilmiş ve genel görünüm hakkında bilgilendirici açıklamalar tablolar ve grafiklerle desteklenerek anlatılmıştır. Seçmenlerin oylama kararını etkileyen unsurlar olarak yaş, cinsiyet, eğitim durumu, medeni durum, hane halkı nüfusu mülkiyet durumu, gelir düzeyi, meslek grupları, geçmiş dönemlerde kaç kez oy kullandıkları, parti üyelikleri, ilk oy haklarını hangi siyasi açılım yönünde verdikleri, son oylarındaki politik eğilimleri, bugün seçim olsa olası oy verme eğilimleri ve değer yargıları olarak da; kullanılacak oyun seçim sonucunu etkileyip etkilemediğinden, partilerin propaganda amaçlı ev ziyaretleri konularında ne düşündükleri vb. konulara yer verilmiştir. Üçüncü bölümde, ikinci bölümde yer alan tüm unsurların ekonomik analizleri ve birbirleri ile olan çapraz ilişkileri çapraz korelasyon tablosu ile gösterilmiş ve yorumlanmıştır ayrıca crosstabs yöntemi kullanılarak elde edilen verilerin oy verme eğilimleri arasındaki ilişkileri ile SPSS istatistik verilerinden elde edilmiş olan varyans analizleri ve scheffe' analiz sonuçlarının tablolarla gösterimi ve yorumlarına yer verilmiştir. Çalışmanın sonuç bölümünde analiz bulgularının değerlendirmesi yapılmıştır. Çalışmada, seçmenlerin büyük kısmının kendilerine geçici refah sağlayan propaganda amaçlı ev ziyaretlerine bakmadığı, oy verme faaliyetini gerçekleştirirken siyasal ideolojisine göre oy verme eğiliminde olduğu belirlenmiştir. Bu sonuç, seçmenlerin kendilerini spektrumun hangi noktasında tanımlıyorsa, oyunu da spektrumdaki o noktaya denk gelecek şekilde kullandığını göstermektedir. Çalışmada ulaşılan bir başka sonuçta, seçmenin sosyal sorumluluk duygusuyla sandığa gittiğidir. Dönemsel olarak seçimlere katılma düzeyleri incelendiğinde bu sorumluluk artışı da kendini göstermektedir. Çalışmadaki önemli sonuçlardan biri de seçmenlerin genel seçimlerde siyasi tercihini açıklarken, meclise taşımak istediği milletvekilinden çok siyasi partinin liderini veri almasıdır. Bu durum seçmenin genel seçimlerde parti lideri temelli parti hakkında bilgi sahibi olduğu, yoksa seçim bölgesindeki adayın yetenek, yapabilirlik ve oluşum içindeki gücü konusunda bir bilgisi olmadığı şeklinde ifade edilebilir. Diğer bir anlatımla, seçmenlerin büyük kısmı genel seçimlerde oy vermeyi düşündüğü partinin programını ve adaylarını hakkındaki aşırı eksik bilgilerini parti liderini veri alarak kısmen tamamladıklarını ifade etmek olasıdır. Bu eksik bilgi ve lider temelli oy verme kalıbına rağmen, genel olarak seçmenler oylarının politik dengeyi etkileyeceğine inanmaktadır. Sonuçların birbirleriyle olan ters tutarlıkları ve buna bağlı rasyonellik ilkesinden sapmalar; Türkiye'de 1980 sonrası yaşanan ekonomik liberasyonun siyasal alanda yaşanmamasına bağlanabilir. Çünkü aynı seçmen tüketici sıfatını aldığında firmadan mal ve/veya hizmet alırken gösterdiği hassasiyeti, siyasi alanda seçmen sıfatını aldığında gösterememektedir.