Türkiye'de soğan üretiminde mekanizasyon ve soğanın mekanizasyonuna yönelik bazı özelliklerinin saptanması

40' 6. ÖZET Soğan gerek insan beslenmesinde, gerek çeşitli hastalıkların iyileştirilmesinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Türkiye'de 72 000 ha alanda yaklaşık 1 024 000 ton civarında üretilmektedir. Tekirdağ ilinde ise buğday ve ayçiçeğinden sonra en fazla üretilen üründür. Bu tezde soğan üretiminin değişik aşamaları mekanizasyon açısından irdelenmiş ve ayrıca yapılan bir deneme ile arpacıktan baş soğan üretiminde sıra üzeri ve dilcim derinliği değişiminin çimlenme ve verime etkisi belirlenmeye çalışıldı. Anket çalışmaları Tekirdağ merkez ilçesi ve civar köylerinde yürütülmüştür. Anket için Tekirdağ Tarım Müdürlüğü tarafından hazırlanan ve soğan maliyetinin hesaplanmasında kullanılan anket formundan yararlanılmıştır. Anketler köylerde rastgele seçilen üreticiler ile yapılmıştır. Ayrıca anket çalışmalarına ek olarak arpacık dikimi ve hasat sırasında tarlalarda yapılan ölçümler ile soğan üretimiyle ilgili bazı karakteristik değerler belirlenmiştir. Denemeler Tekirdağ Ziraat Fakültesi Araştırma -Uygulama tarlalarında 18 x 5 m büyüklüğünde 3 blokta yürütülmüştür. Her blok 2 x 5 m boyutunda 9 parsele ayrılmıştır. Sıra arası 20 cm sabit tutularak 10, J.5 ve 20 cm sıra üzeri mesafede 2,5, 5,0 vs 7,5 cm dikin derinliğinde arpacıkların dikimi yapılmıştır. Dilcim kombinasyonlarının blok içinde dağılımı ise tesadüfi olarak belirlenmiştir. Arpacıklar el çapalarıyla açılan çizilere dikilmiştir. Yabancı otla mücadele için 3 defa el çapası yapılmıştır. Deneme yerinde sulama, gübreleme ve ilaçlama yapılmamıştır. Hasat ise tamamen el kazmasıyla işçiler tarafından yapılmıştır. Anket çalışmaları sonucunda aşağıdaki sonuçlar elde edilmiştir; a) Arpacıktan baş soğan üretiminde toprak işlemede ilk sürme, ikileme, üçleme ve tırmıklama işlemleri yapılmaktadır, tik sürme tek kulaklı pullukla ve genellikle Ağustos ayında yapılmaktadır. İkileme ve üçleme ise kazayağı kültüvatörle yapılmaktadır. Dikimden önce tırmıkla toprak hazırlama işlemi bitmekte ve dikim yapılmaktadır.41 > "b) Hazırlanan tarlalara işçiler elle arpacıkları tek tek dikmektedir. Günde 8 saat çalışan 3 işçinin 1 dekarlık yere ekeceği var- sayılarak işçi sayısı belirlenir. Sıra arası tırmık ve kültüvatör işleyici organlar arasında mesafeye göre 20-25 cm sıra üzeri ve dikim derinliği işçilere göre değişir. Dikim işi genellikle Şubat- 'Mart döneminde yapılır. c) Anket çalışmaları sırasında 3 tip arpacık dikim makinasına rastlanmıştır. Bunlar tiplerine göre kaşıklıklı arpacık dikim makinası, - delikli plakalı arpacık dikim makinası, - kültüvatör soğan dilcim makinası olarak adlandırılmıştır. Bu makinaların sakıncaları ise şu şekilde belirlenmiştir. - dikim derinliği ayarının almaması, - dilcim normunun ayarlanamaması, - dikme organlarının tıkanmasıdır. d) Soğan üretiminde bakım işi olarak çapalama yapılmaktadır» Dilcimden 1 ay sonra soğanlar 10-15 cm olunca 1. çapa birinci çapa- dan 1 ay sonrada ikinci çapa yapılmaktadır. f e) Soğan haşatı tamamen elle ve işçiler tarafından yapılmaktadır. Soğan üretiminde hasat döneminde mekanizasyon açısından sorunu olan dönemlerden biride yörede hasat içinde kullanılan herhangi "bir makinaya rastlanılmamıştık Ancak yurt dışında kullanılan baş soğanı topraktan yolarak veya kazarak çıkaran hasat sistemleri çözüm olarak önerilebilir* f) Hasat edilen soğanlar 5-6 günlük bir kurutma devresinden sonra (Loda) sap-saman yığını içinde depolanmaktadır. Bu depolarda kayıpları azaltmak için inhibitörler (çimlenmeyi geciktirici maddeler) kullanılmaktadır.42 Deneme ile elde edilen sonuçlar ise aşağıda verilmiştir} a) Arpacıktan baş soğan üretiminde 2.5, 5.0 ve 7-5 cm dikim derinliğinde yapılan denemeler sonucunda en yüksek çıkış 2.5 cm dikim derinliğinde sağlanmıştır. b) Sıra arası 20 cm, sıra üzeri 10, 15 ve 20 cm ve dikim derinliğinin 2.5, 5.0 ve 7»5 cm olarak değiştiği denemede en yüksek verim. sıra üzerinin 10 cm ve dilcim derinliğinin 2,5 cm olduğu koşulda elde edilmiştir. Geliştirilecek olan arpacık dikim makinalarında bu sonuçların dikkate alınması 'yararlı olabilir.