Türkiye'de tek pencere sistemi kullanımını etkileyen faktörler için Yapısal Eşitlik Modeli kullanarak bir kabul modeli geliştirilmesi

Türkiye gümrük kapılarında modernleşme ve dijitalleşmeye doğru hızlı ve emin adımlarla gitmektedir. Dış ticaretin hız kazanması ile birlikte dünya pazarlarına açılan kapı olan gümrüklerin önemi de gün geçtikçe artmaktadır. Gümrük işlemlerini elektronik ortamda yaparak kolaylaştırmak,gümrük işlem süresini azaltmak,hatasız ve gerçekçi kontrol ortamı oluşturmak, gümrük maliyetlerini en aza indirmek, gümrük prosedürlerinde kırtasiye ve bürokrasinin kalkması dış ticarette yeni bir dönemin başlamasını sağlamakta , tüm bu işlemleri bünyesinde barındıran Tek Pencere sistemi ile çağın yenilikleri yakalanmaktadır. Tek Pencere sistemi dış ticaret firmalarının ve gümrük müşavirliklerinin başvurularını elektronik ortamdan yapmalarını sağlayarak kamu kurumları arasında yaşanan trafik nedeniyle oluşan zaman israfının önüne geçmekte ve işlem kontrollerinin etkinliğini arttırmaktadır. Sistemin uygulamaya girmesi ile birlikte kağıt ortamında yapılan kontroller elektronik ortama taşınmakta olup insan hataları önlenerek, belgede sahteciliğin önüne geçilmektedir. Tek Pencere sistemi kullanıcıları belge başvurularını ofisten yapıp, kamu kurum ve kuruluşları ile yapılan işlemleri online olarak düzenleyebilmektedir. Kullanıcılar başvuru işlemlerinin hangi aşamada olduğunu sistem üzerinden izleyebildikleri gibi , eksiklikler ile ilgili de dijital ortamdan bilgi alış verişi yapabilmektedir.Sistem arşivlemeyi elektronik ortamda topladığı için ilgili herkes gerekli olan dökümanlara hızlı ve zahmetsiz olarak ulaşabilmektedir. Çalışmanın amacı Tek Pencere sistemi kullanıcılarının ülkemizde yeni uygulanmaya başlanmış olan sisteme adaptasyon sürecinde yaşadıkları zorlukları ve çözüm önerilerini ortaya koymaktır. Tez çalışmasında Tek Pencere sisteminin kabulünde etkili olduğu düşünülen değişkenler incelenmiş; bu ögelerin, algılanan kullanım kolaylığı ve algılanan fayda vasıtasıyla sistem kullanımı üzerindeki adaptasyonunun ölçümlendiği bir model sunulmuştur. Araştırılan model, Teknoloji Kabul Modeli'nden üç (algılanan kullanım kolaylığı, algılanan fayda,kullanım), Birleştirilmiş Teknoloji Kabul ve Kullanım Teorisi'nden iki (kolaylaştırıcı durumlar, kullanım gönüllülüğü),Bilgi Sistemleri Başarı Modeli ve Yenilenen Bilgi Sistemleri Başarı Model'inden iki (sistem ve bilgi kalitesi) değişken içermektedir. Bunlar dışında , teknoloji kabul modellerine dahil edilmeyen fakat literatürde e-devlet sisteminin kullanılmasında etkili olduğu belirtilen bazı değişkenler de (eğitim,deneyim) modele eklenmiştir. Çalışmada algılanan kullanım kolaylığının aracılık (Mediatör) etkisi ve deneyimin düzenleyici (Moderatör) rolü de incelenmiştir. Çalışma teorik açıdan bakıldığında Tek Pencere sisteminin kullanıcılar tarafından adaptasyonunun Teknoloji Kabul Modeli merkez alınarak oluşturulan özgün bir model ile uygulanabilir olduğunu ispatlamaktadır. Bununla birlikte sunulan model Tek Pencere sistemi kabulü ile ilgili ülkemizde sınırlı sayıda çalışmada yer almaktadır. Uygulama açısından bakıldığında ise dış ticaret ve gümrük müşavirliği firmaları ile gümrük çalışanlarının Tek Pencere sistemi adaptasyonunda yaşadıkları sektörel sıkıntıların ve çözüm önerilerinin akademik platformda sunulması nedeniyle önem taşımaktadır. Anahtar kelimeler: Gümrüklerde otomasyon, dijital gümrük, tek Pencere sistemi, teknoloji kabul modeli,yapısal eşitlik modeli